Ustekabe gutxi Cannesen, amaitu berri den 66. edizio honetan sari banaketan. Urrezko Palma estreinekoz lehiatzen zen Abdellatif Keniche frantziar-tuniziarrak lortu du “La Vie de Adele” (El Azul es Un Color Cálido) filmarekin. Ostegunean erakutsi zenetik kritikoen begikoa izan da eta larunbatean kritikaren Fipresci saria eman zioten. Filmak hiru ordu irauten du eta azken unean sartu zen lehiaketan.

Bi emakume gazteen arteko amodioa eta pasioa kontatzen du filmak. Adèle Exarchopolous eta Léa Seydoux aktoreen lana txalotu du batez ere Steven Spielbergek epaimahai buruak. Ezkontza homosexualen inguruko polemikaren erdian, epaimahaiak ukatu du sari politikoa denik: “Oso istorio ederra da, maitasun eder bat eta edonor identifikatu daiteke maitasun horrekin, berdin da euren sexua“, azpimarratu du epaimahai buruak sari banaketa ondorengo prentsaurrekoan.

Coendarren “Inside Llewyn Davis” filmak ere kritikoen oneritzi ia osoa jaso zuen lehen saiotik. 1950.eneko New Yorkeko folk mundua berreskuratzen duen zintak Sari Berezia hartu du. Ustekabe gehiago sortu du Zuzendari Onenaren Palma. Bartzelonan jaio baina Mexikon errotu den Amat Escalantek jaso du, “Heli”rekin, drogaren inguruko istorio bortzit batekin. 34 urterekin lehian zegoen zuzendari gazteena da eta bere sariak polemika gehien sortu du. Kritiko batek baino gehiagok Paolo Sorrentinori egotzi behar ziola deritzo “La Grande Bellezza“ filmagatik. Askok film horrek saririk ez jaso izanak harritu du.

Ustekabe izan da baita Gidoi Onenaren palma lehian zegoen film txinatar bakarrarentzat izatea. Saria egungo Txinako benetako hiru istoria pantailaratu duen Jia Zhangkeren “Tian Zhu Ding” (A Touch of Sin) filmari eman diote. Asian geratu da Epaimahaiaren Saria. Zinemaldian lautan izan ondoren, aurten jaso du saria Hirokazu Koreeda japoniarrak. Hain maite duen familia harremanak kontatzen ditu “Soshite Chichi Ni Naru” (Tel Père, Tel Fils) filmak.

Berenice Bejo argentinar-frantsesak emakumezko aktore onenaren saria jaso du “Le Passé”, Farhadiren azken lanagatik. Kinielatan zegoen filma zen. Baita Alexander Payneren “Nebraska”. Zuri beltzean filmatutako aita eta seme baten aurkipen bidaiaren kronika aktore onenaren Palma eskuratu dio ibilbide luzea duen Bruce Dern aktore estatubatuarrak.

Eguzkia atera da Cannesen. Indartsu jotzen du. Eta horrela indartsu itzuli da Sail Ofizialean lehiatzen diren bi filmek zine izpi sendoak bidali baituzte. Goiz goizean Alexander Payne lehiatzen hasi da “Nebraska“ ederrarekin. “Entre Copas” eta “Los Descendientes” filmeen zuzendariak jaioterrira, Nebraskako estatura, itzuli da aita-seme baten arteko maitasuna irudikatzeko.

Bruce Dern aktore beteranoa alkoolak ahitutako agurea. Jasotako eskutitza baten bidez, uste du dirutza irabazi duela eta bidaia hasi nahi du bila joateko. Dena iruzur bat da baina semeak (Wiil Forte) lagunduko du, aitarekin denbora pasatzearren. Paynek zuri beltzean filmatu du, depresio ekonomikoaren irudia gehiago azpimarratzeko. “Duela 9 urte jaso nuen gidoia. Gidoilariari gertatutako benetako istoria da. Duintasuna eman nahi zion aitari eta nik ere gurasoak ere zahartzoroko une horretan, non gauzak ahanzten duten une horretan ditudanez, pertsonalki ikutu ninduen“, esan dio Paynek prentsari. Askori ukitu digu pertsonalki gaiak eta pelikulak berak.

Eta zinemaldian indarrez sartu dena Jerry Lewis. Aktore estatubatuarrak 87 urte ditu eta esan daiteke haina paper. Gaur Cannesen izan da “Max Rose” interpretatu duen azken filma aurkezteko. Bera da zalantzarik gabe egunetako izarretako bat.

Baina txalo gehien lehian gaur bigarrena. Abdelatiff Kéniche tuniziar frantziarraren bosgarren lana azken unean sartu dute lehiaketan. “La Vie d’Adèle“ (espainolez “El Azul Es Un Color Cálido“ izango dena) filmak 3 ordu luze ditu. Baina ez duzu une batean ere erlojua begiratu behar. Julie Maroh komikigilearen komikian oinarrituta, Adeleren emakumetze prozesua kontatzen du. Nola nerabe dela emakume batekin maitemindu eta amodio horren bidez emakume bilakatzen den. Kritikak berehala ikusi beharko filme dela esan du. Eta horregatik agian akreditatuek sartzeko arazoak izan dituzte eurentzat bakarrik zeuden bi saioetan. Bi aktoreak ederki daude eta ez litzateke harritzekoa izango palma jasotzea.

Eta gaurko izarretakoa Jerry Lewis. Aktore estatubatuarrak 87 urte ditu baina oraindik gogotsu dago zinema egiten. Parte hartu duen azken filma “Max Rose” gaur aurkeztu dute. Aitzaki ederra gure historia filmikoan dagoen komediante nagusienetakoa ikusteko.

2011an “Drive” filmarekin zuzendari onenaren saria jaso ondoren, Nicolas Winding Refn daniarra irrikiaz espero zuten Cannesen. Irrikia gehitu zen jakin zenean Ryan Goslingek berriz hartuko zuela paper nagusia. Baina asteazkenean Sail Ofizialean lehiatu den “Only God Forgives” ez da “Drive 2” bat.

Bangkoken, droga trafikatzaile eta prostituzioa eskenategi batean mendeku istoria honek “Drive” filmean nekatu ninduten osagarri berak ditu. Indarkeria erruz erabiltzen du eta estetika esageratua – hainbatetan bideoklipa eta komikiaren elementuak. Eta Cliff Martinez musika hipnotikoa gehiegi erabilita. Windingen ezaugarriak omen dira. Baina “Drive”n behintzat subtrama bat aurkitu nuen. Hemen Ediporen konplexua tankerako batez gain, hutsala filma zait gai aldetik. Kristin Scott Thomas itzel dago, bere papera batzutan istrionikoa bada. Frantziar-britaniar aktore honek aitortu zuen prentsaurrekoan “ez da nik egiten ditudan filmak”. Prentsarako saioan txaloak eta txistua entzun ziren.

Lehiaketan bigarrena Chadetik etorri da. Dirudienez zinemaldiek azken boladan Afrikan egiten ari den zinemari legua egin nahi diote. Eta horren adibide da “Grigris” filma. Hanka gaizki badu ere dantzaria amesten duen gizonezko batek trafikatzaileekin lan egin beharko du. Mahamat Saleh-Haroun zuzendariak Cannesen saria jaso zuen aurreko “A Screaming Man” filmarekin. Baina antza ez du lana hobetu. Istoria sinplea egin du.

Sail paraleloetan, zortzigarren eguenan atzera jauzia egin dugu. 1971an Mohammed Ali edo Cassius Clay boxealarik Vietnameko gerrara joatearen aurkako borroka irabazi zuen bitartean, Jackie Stewart F-1 gidariak Montecarloko Saria irabazi zuen. Bi kirolari haundi horien pasadizo horiek desberdin kontatu dituzte. Ali zigortu ondoren Goi Auzitegiak barkatu zueneko unea fikziozko film modura eman du Stephen Frearsek. “El Ala Oeste de la Casa Blanca” bezalako seriak non Estatu Batuetako politika eta sistemaz aritzen dira maite badituzu, nik bezala, gustura ikusiko duzu. Baina azken batean telefilm bat da “Muhammad Ali’s greatest fight” hau.

Frank Simonek eta Roman Polanskik berriz dokumental batean Montecarloko sariaren gorabeherak kontatu dituzte. “The Weekend of A Champion” dokumentala aurkezterakoan, Polaskik umilki onartu du, dokumentala ez zela bere generoa eta horregatik Frank Simoni eskatu ziola zuzendu zezala. 1971an grabatu zuten eta besteak beste Polanski eta lagun duen Stewarten arteko elkarrizketa, pilotoa kontatzen diola nola gidatu behar den Montecarlon ikusten da. Azken minutuetan berriz, biek duela bi urte beste elkarrikezta bat, 1970.eneko F-1 lasterketak eta oraingoak gogoratzen dituzte. Eta orduan, munduko txapeldunak berak zuen arazo baten berri ematen dute. Montecarloko Sari nagusia igande honetan jokatuko da eta emankizunean egungo gidari asko ziren eta garai batekoak, esaterako Alain Prost handia.

Kim Novak eta Jerry Lewisen zain, Robert Redford izan da asteazkeneko izarra. Zaleekin oso atsegina izan da eta umoretsu erantzun zuen aurtengo kartelaren inguruan galdetu diotenean. “Ez dakit nor den hor agertzen den gizona, ni jaio aurretikoa izango da” esan zuen Paul Newman eta emaztearen musua irudikatzen duen kartelaren inguruan. Serio jarrita, hainbeste filmetan lankide izan zuen Newman faltan botatzen duela onartu zuen Holywoodeko beste hilehoriak.

Aitortu behar dut. Gutxitan ateratzen naiz ni zine aretoetatik. Gutxitan lana egin dutenek gure errespetua izan behar dutelako. Erabilitako baliabideak eta esfortzua baloratu behar direlako. Baina ikusle bezala nire adimenari muzin egiten badiote, pelikula uzteko garaia dela deritzot. Eta gehiago zinemaldietan non aukera asko eta hobeagoak ditudan. Hori egin nuen lehiaketan lehenengoan Takisha Miikeren “Wara No Te“ (Shield of Straw) filmean eta ia ia bigarrenean ere, Valeria Bruni-Tedeschiren “Un château en Italie“ pelikula. Ihes egin.

Ume bat bortxatu eta hil duen susmagarri bat Japoniako hiri batetik Tokiora ekarri beharko du poliziak. Baina gizona hiltzeagatik dirutza eskeini du umearen aiton aberatsak. Eta horrek asko zailduko du hautatuko lau polizien lana. Hori kontatzen digu Miikek Canneseko lehian aurkeztu duen bigarren lana. Duela bi urte izan zen “Hara-Kiri: muerte de un samurai” lanarekin. Bere beste lan ezaguna “13 Asesinos” iaz ikusi genuen. Ba hura efektibistegia bazen niretzat, sinestezinak egiten ziren heriotz andanekin, honetan biderkatuta dago. Heriotz eta ekintza une sinesteziak, handinaiak, efektuz beteta. Hain gutxi maite dudan akziozko asiar generoaren adibidea da. Baina hori gutxi balitz, okerrena da ikusi duguna hitzez esplikatzen digutela berriz. Irudietan eman dutena ulertu ez bagenu bezala. Pelikula hutsala, zentzurik gabeko gidoiarekin, Miikeren maitaleek ere salbatu ez dutena.

Eta lehian bigarrena, Urrezko Palmaren bila arituko den emakume bakarra. Iaz emakume bat bera ere lehiaketan ez zegoelako kritikak jaso zituen Canneseko zinemaldiak. Aurten Valeria Bruni-Tedeschi zuzendari modura hirugarren lana hautatu dute lan bakartzat. Eta filmea ikusi ondoren, horretarako ez zuen pena merezi. Askorentzat Carla Bruniren ahizpa da Valeria. Aktore eta orain errealizadoreak familiako kontuak plazaratzeko, autoanalisiarako erabiltzen du zinema. Valeriak berak hartu du lehen papera. Hirutan amaren papera, Bruni aizpen benetako amak Marisa Borinik antzezten du eta Louis Garrelek, Valeriaren bikotekide ohiak, bikotearena egiten du. Hirugarren film honetan Frantziara ihes egindako italiar aberatsak dira Valeria, ama eta euren anaia. Azken hau hilzorian dagoela, familiaren patrimonioa saldu beharko dute euren bizimodua ordaintzeko. Umorezko une asko daude filmean, atsegina egiten da baina ez dut uste zinemaldiko pelikula denik. Eta emakumeek lan hobeagoak eskeini dezaketela deritzot.

Zine une hobeagoak ditu “Un Certain Regard” sailean lehiatzen zen James Francoren azken lanak, “As I Lay Dying” filmak. Izenbereko Faulknerren lan pantailaratu du aktore eta zuzendariak. Gaztaroan hain maitatua izan zuen klasiko zaila  era berritzailean emanez. Pantailak bitan banatzen du behin baino gehiagotan eta egun modan jarri den TV realityko elkarrizketak tartekatzen du. Lan hipnotikoa iruditu zait.

10 urtetan izan dira Coen anaiak Cannesen, 1991an gainera Urrezko Palma irabazi zuten “Barton Fink” filmagatik. Azkenengoz duela 9 urte izan ziren. Igandean berriz itzuli ziren La Croisettera eta “vini, vidi, vinci” (etorri, ikusi eta irabazi zuten). Aurkeztu duten lan berriak “Inside LLewyn Davis“ filmak jada kinieletan lehen postua hartu du.

Errebindikazio film bat da. 1950.eneko hamarkadako New Yorkeko The Village auzo ezagunena zegoen musika giroa gogora ekarri nahi du pelikulak. Ez zen gero Peter, Paul and Mary bezalako taldeak sortu zuen giroa, garai hartan auzo horretan zeuden talde gehienek ez zuten diskorik atera. Bakan batzuek grabatu zuten eta horietako baten kanta Coendarrek eurek erabili zuten. Kantari horiek eta euren giroko beste pertsonaiak antzezteko Justin Timberlake eta Carey Mulligan (bigarren filmea Sail Ofizialean) besteak beste ikusi dugu edota Coendarren aktore kuttuna, John Goodman. Baina guztion begiradak Lewisen papera egiten duen Oscar Isaac aktorengana jo dute. Guatemalan jaio eta “Drive” pelikulan papera zuen aktorea adi jarraitu beharrekoa bilakatu da.

Coendarren ironiak kontrapuntua izan du Holandatik etorritako “Borgman“ filmarekin. Holandako zinemaren izen ezaguna da Alex van Wanmerdam. 1992an “The Northerners” filmarekin hainbat sari jaso zituen, besteak beste zinegile gazteen Europako saria. 1998an Cannesen izan zen, “Un Certain Regard” sailean. Estreinekoz dago Sail Ofizialean eta egia esan ez du arrakasta handirik izan kritikoen partetik behintzat. Bikote aberatsa baten mundua puskatuko du sikopata batek. Van Wanmerdam zuzendariaren esanetan, “deabrua, gaiztotasuna eguneroko bizitzeko edozein lekutan, jende arruntan ere agertu daiteke“. Bere aurreko filmak baina ilunagoa dela hau gaineratu du zuzendariak.

Igandean gainera off Cannesetik itzulia egin nuen. New Yorkeko antzerki munduan, off Broadwayn lan ona piloa izaten badira, hemen zinemaldian, sail ofizialetik kanpo film ederrak ere ikusi daitezke. Canneseko zinemaldiarekin bat egiten da “La Semaine de la Critique“, baina zinemaldi jauregitik kanpo, batzutan La Croiseten bertan, pasealekuan gorako zine batean edota Bocca auzoan. Canneseko informazio laguntzaile batzuek ez zekiten nola joan ere. Baina zinezale ugari izaten da, sail nagusian sartzeko izaten diren gonbidapeen beharrik ez baitute. Lehena Eskoziatik etorritako “For Those In Peril“, arrantzan anaiaren galera gainditu ezinda dabilen gazte baten piurak arakatzen du. TV realityko puntuak eta plano berritzailez jositako lan mingarri baina ederra egin du Paul Wright zinegileak. Bigarren pelikula “Lunchbox“, Indian Mumbaiko banaketa zerbitzu baten hutsegitearen ondorioz zorigaiztoko etxeandre batek eta jubilatzeko zorian dagoen bulego langile batek harremana hasiko dute. Sentsibilitatez errodatu du Ritesh Batra zuzendariak.

Gertakariz betetako zinemaldia izaten ari da 66. edizioko hau. Ostiraleko goizaldean zinemaldiko babesleetako bat den Chopard bitxi etxeari 800.000 euro bitxietan lapurtu bazioten, arratsaldean CANAL PLUS katearen zuzeneko emisio batean pistola eta granada bat eskuetan zituen gizonak eten zuen saioa. Gizonak burutik jota zegoen eta armak faltsuak ziren baina segurtasuna indartzea eskatu du Cannesen batek baino gehiagok.

Choparden harribitxien faltan, Cannesen pelikulak ikusteko aukera dutenek zinemazko harribitxiak izan dituzte. Gutxitan hutsegiten du Kore-Eda Hirokizu japoniarrak. Eta oraingoan ere ez du hutsegin. Sekulako pelikula ederra da “Soshite Chichi Ni Naru” (Halako aitako, halako semea). Hain maitatua duen familiaren gaiari heltzen dio. Jaio zirenean aldatu zituzten bi umeen istorioa kontatzen digu zalantzik gabe egun japoniar zinegile onena denak. Gure zinemaldiak asko maite duenez, litekeena da PERLAK sailean ikusteko aukera izatea. Edo Golem banatzaileak gerturatuko du.

Lehiaketan bestea Arnaud Desplechin frantziarrak Ameriketako Estatu Batuetan filmatutakoa. Parez pare Benicio del Toro eta Mattieu Almaric jartzen ditu, “Jimmy P. (Psychotherapy of A Plains Indian)” filmean. Benicio Ameriketako Estatu Batuetan indiar bat da, Bigarren Mundu Gerran borrokatu ondoren, gaisorik dagoena eroetxe batean. Inork ez du diagnostikoarekin asmatzen Almaricek egiten duen psikiatra frantziar batekin topo egin arte. Etno-psikologiren aintzandarietako bat da psikiatra hau. Egiten duten saioetan bi gizonak deserrotutako arimak direla ikusiko dugu. Bien arteko elkarrizketan, ametsetan, sustraitutako filmak ez du Kore Edarenak izandako txaloak jaso.

Donostiako Zinemaldian Zabaltegi saila izango litzateke “Un Certain Regard” sailean bi emakume gaur. Batetik jada 2010an Cannesen bere lehen filmarekin izena lortu zuen Rebecca Zlotowski. “Belle Epine” aurkeztu zuen duela hiru urte. Lea Seydoux izan zuen aktore nagusia eta berriro errepikatu du larunbatean estreinatu duen “Grand Central”ean. Honetan Tahar Rahim izango du koprotagonista. Biak zentral nuklear bateko langileak dira eta euren amodiozko istorioa kontatzen digu Cannesen txalo artean hartu duten filmak. Bigarrenak Urrezko Kamara lortzeko lehian dago. Flora Lau-ren “Bends”, Hong Kongeko zine zuzendariaren lehen luzea da. Emakume aberats eta bere gidariaren arteko amodio istorioa kontatzen digu dramak eta Urrezko Kamara lortzeko lehian dago.

Zinezale askorentzat berri pozgarriena Alejandro Jodorowski frantziar/txiletar zuzendariaren lehen filma 23 urtetan egunotan ikusgai dagoela Cannesen. Kultuko zine zuzendaria denak “La Danza de La Realidad” ekarri du zinemaldira. Ikusi dutenen aburuz oso film ona.