9 Cesar eta Canneseko Epaimahaiaren Sari Nagusia jaso zuen ¨Le Prophet¨ Jacques Audiard zuzendari frantziarraren lana. Hortaz gain, arrakasta itzela izan zuen zine aretoetan ere. Ondorioz, egun Audiardek lekua du zinegile haundien artean. Eta berarekin batera, Audiardekin batera gidoiak idazten dituen Thomas Bidegain zuberotarrak. Biak Canneseko alfonbra gorritik paseatu dira euren azken filmearen aktoreekin, “De rouille et d’os”.
Bidegainek Donostia Kulturako Likteratumen parte hartu zuen iaz eta bertan aurreratu zuen egunotan estreinatuko pelikularen nondik norakoak. Orkak zaintzen dituen emakume eta boxealari baten arteko amodio istorioa. Cannesetik gertu, Antibesen girotuta. “Krisi garai hauetan zergatik ez egin amodio historio bat”, esan du prentsaurrekoan Audiardek.
Emakumea Marion Cotillard frantziarra da eta boxealaria Matthias Schoenaerts belgikarra da. Ederra eta piztiaren bertsio garaikidetzat jo dute batzuek eta lehen txaloak sortu arazi ditu Cannesen.
Frantziako Kosta Urdineko hiri honetako zine jaialdia, zinemaldi izarren artean izar da. Bertan agertu nahi dute euren lan berria estrainekoz zuzendari eta produktora gehienek. Zine munduko kazetari gehienak bertaratzen dira eta Cannes agertoki eta merkatu ederra bilakatzen da maiatzeko 10 egun hauetan.
Horren adibide, gaur hasten den 65. edizio honetan parte hartzen duten izen handien zerrenda. Lehiatzen diren 22 filmen artean, Abbas Kiarostami, Jacques Audiard, David Cronenberg edo Michel Hanekeren azken lanak daude. Zaila beraz Nano Moretti italiarrak zuzendutako epaimahaiaren lana.
Cannesen estreinatu ondoren, batzuk berehala ikusgai izango dira gure aretoetan. Gaur zinemaldia zabalduko du Wes Andersonen “Moonrise Kingdom” estatubatuarrak. Eta gaurtik ikusgai izango da, besteak beste Donibane Lohitzuneko Le Select, Baionako l’Atalante eta Biarritzeko Le Royal zineetan. Hurrengo egunotan etorriko dira Jacques Audiard edo David Cronenbergen lanak.
Azpimarratu behar da Ramon Agirre donostiarra Canneseko sail ofizialean izango dela. Michel Hanekeren “Amour” filmean aritu da, lan txiki batean bada. Protagonista, Jean-Louis Trintignant bizi den etxean atezaia da Agirre. Ez da euskaldunen parte hartze bakarra. “7 días en la Habana” film kolektiboetako piezatxo bat zuzendu du Julio Medem donostiarrak eta zinta hori lehiaketaz kanpo ikusiko da estrainekoz Cannesen. Frantziako zinemaldi honetan estreinetuko du Dario Argentok bere “Dracula 3D” filma eta bertan aritu da Unax Ugalde aktore gasteiztarra. Izuaren maisuak Carpatoetako banpiroaren historiaren bertsio berria Sail ofizialean izango da, lehiaketaz kanpo.
Egutegia betetzen ari dira. Donostiako zinemaldiaren 60. edizioa irailaren 21tik 29ra egingo da eta ohi bezala, tantakka ari dira informazioa jakin arazten. Edozein suspense film bezala, giroa berotzen ari dira.
Zinemaldiaren kartel ofizialak zeintzuk izango diren gaur jakitera emango dituzte. Aurretik falta ziren bi zikloen berri eman dute. Jakina zen Georges Franju zinegile frantziarrari zikloa eskainiko ziotela. Orain iragarri dutenez, zinemaldian AEBtako komedia berria eta azken 10 urteetako Zinema Eraikitzen atalean parte hartutako latinoamerikako zinemari errepasoa egingo zaio.
Very Funny Things. Amerikar komedia berria
Komedia Hollywooden tradizio luzea duen generoa dela diote zinemalditik. Eta tradizioari, klasikoei heldu baino, azken bi hamarkadako zine produkzioari heldu diote. Batzuek klasiko bilakatu diren horiek dira, egia esan. Hor dugu besteak beste, Albondigak edo Porky’s film ezagunak. Beste batzuk modernoagoak dira. Esaterako “40 urte eta oraindik birjina” bezalakoak duela gutxi gure aretoetan ikusi ditugu. Ben Stiller, Bill Murray edo eta John Belushi ezagutzera emandako film hauek “gross-cut comedy” deritzan estilokoak dira, umore lotsagabea, tarteka, lizuna den horietakoa. Zinemalditik diotenez, gizartean moldatzen ez diren pertsonaiak, karikaturak irudikatzen dituzte komedia mota honetako filmak.
Ezagutzera eman diren ziklo horretako 30 pelikuletatik hainbatek harridura sortu dute sare sozialetan. Batzuen aburuz, horrelako filmak gaztetxoak zinemara erakartzeko bidea izan daitezke. Edota murrizketen adierazgarri izan daitezke.
Murrizketen eragina ikusten dute askok ere hautatutako hirugarren zikloan. Horretan 18 proiektu latinoamerikar ikusi izango dira. Hain zuzen, azken 10 urtetan Zinema Eraikitzen lehiatu direnak eta horri esker, filma bukatzeko aukera izan dituzten proiektuak. Artxibotik tira egin dutela diote sare sozialetan.
Iaz Bilboko Alondegiko Zinemateka hasi zenean, John Ford zinegile estatubatuarraren ziklo batekin eman zioten hasiera. Westernaren maisuaren lehen pelikulak eman zituzten orduan. Orain, hilabete hauetan berriro heldu diote Hollywooden gehien saritu zuten zine zuzendariaren produkzioari. 1950ko hamarkadako filmak emango dituzte. Besteak beste, “Gizon Baketsua”(the Quiet Man), Irlandan girotuta eta John Wayne eta Maureen O’Hara aktore dituen filma.
Aitortu behar dut: urteetan maitatu izan dut film hau. John Ford ultrakatoliko eta matxistaren ideologitik oso urrun naiz. Zer esanik John Wayne harroputz horretatik. Atxikitutako trailerra ikusi ondoren harrituta nago: emakumearen aurkako indarkeria uneak baitira. Baina hala ere, berriz ikusiko nuke gustura Irlandara, herrira itzultzen den boxealari ohi honen istorioa. Eta ikusi gainera, oraingoan, pantaila handian.
Aukera hori emango digu asteazken eta ostegun honetan Bilboko Alondegiak. BAtean, 17:30tan eta bestean 20:00. Baina horrekin batean, aste honetan Ford-en maisu lanetako bat emango dute, “Centauros del Desierto”(The Searchers). Nola ez, berriro John Wayne protagonista duen filma. Asteazkenean eta ostegunean izango da, kasu honetan, lehen egunean 20:00tan eta bigarren egunean 17:30tan.
“Mogambo” eta “Rio Grande” handiak galdu ditugu jada, baina oraindik geratzen dira “La Conquista del Oeste”,“Dos Cabalga Juntos” eta “El hombre que mato a Liberty Valance” maisu lana. Bilbon bazaudate, ez galdu aukera.
Irailean Donostian egiten den Zinemaldiak du entzutea. Oihartzun gero eta zabalagoa izaren ari da hil honen bukaeran ospatuko den Giza Eskubideen zine erakustaldia. Eta abarrotsa sortzen du urria bukaeran izaten den fantasia eta beldur asteak. Baina xume xume jada 36 edizio bete dituena Donostiako Itsaspeko Zinema Nazioarteko Zikloa da.
Gaur hasi eta larunbata bitartean, ur azpiko bizitzaz kontzientzia sortzeko 42 dokumental izango dira ikusgai. Eta horien artean, aurten nobedade asko daude. Batetik, metraje desberdineko filmak izango dira estrainekoz. Egunero ere estrainekoz film bat euskara hutsean emango dute. Eta lehen aldiz ere, galegoz egindako film bat izango da ikusgai. Hortaz gain, ez da faltako mundu mailako estrenaldi bat ere: Andaman itsasoan grabatutako “Thailandia” filma.
Beti bezala doan izango dira proiekzioak, Andia kaleko Kutxaren aretoan. Goizeko 11tan eta gaueko 20an izango dira ikusgai filmak. Pelikula irabazleek euren saria jasoko dute estrainekoz Aquarium-en egingo den ekitaldi batean.
Ia 40 urtez jatorrizko bertsioan zinea eman ondoren, Donostiako Kresala zinekluba bertan behera geratuko zen beldur ginen zinezale askok. Sortzaileek iaz bukatu zuten euren ibilbidea. Baina talde berri batek bere gain hartu du astelehenero zinea eskeintzeko lan hori. Eta hartu gainera, publikoarekin ezbaia lantzeko gogoarekin. Horren lekuko astelehen honetako saioa. Gaur “The Frost” filma eman behar dute eta horretan makilajea egin zuen Karmele Soler donostiarra izango da filma aurkezten. Gogoratu ezazue Karmele Solerrek aurten Goya saria jaso duela.
Norvegia eta Espainia arteko koprodukzio honek bikote baten hondamendia kontatzen du trajedia baten aurrean. Apirileko lehen filma da. Pazko asteleha pasata, hurrengo saiorako, apirilaren 16rako, familia kontuak izango dituzte hizpide berriz. Gizona eta amona tarte txikian galdutako emakume baten oinazea filmatu zuen 1995ean Kore Eda handiak. “Maboroshi No Hikari” filmak zortzi bat sari jaso zituen nazioarteko hainbat zinemalditan. Euskadiko zine aretotan gainera ez dute estreinatu.
Sari asko jaso zituen hurrengo proposamena: “Lourdes”. Austria, Alemania eta Frantziako koprodukzio honek santutegi famatua du kokaleku eta ustezko mirari batek ekarritako miseriak kontatzen dizkigu.
Behin Jeanne Moreau elkarrizketatzea egokitu zitzaidan. Donostiako zinemaldiko epaimahai buru zen eta Canneseko zinemaldiarekin aldaratzeko eskatu nion – Buñuelen musa izandakoak Frantziako zine jaialdiaren epaimahaia kudeatu zuen. Moreauk zera esan zidan: “Donostiakoan jendearen partehartzea harritzen nau. Zinezale arruntek betetzen dituzte aretoak”. Canneseko zine industriari zuzenduta dago. Filmak erosi nahi dituztenak eta kritikariak izaten dira nagusi ilunpean. Beraz gurea demokratikoagoa da.
Hain da demokratikoa non aurten, 60garren edizioa ospatzeko, kartelen hautaketa popularra estrainekoz antolatu dute. Aurten zinemaldia iragartzeko erabiliko diren irudiak hautatzeko aukera eman zaie interneteko erabilieei. Zinemaldiko webgunera joan eta hor kartel lehiaketa atalean klikatu. Hor dagoen aukera zabalean gustukoena hautatu eta itxaron. Apirilaren 10rarte dago. Gero 25 finalista hautatuko dira eta horietatik epaimahai batek irabazleak hautatu dituzte. Irabazleei botoa eman dieten herritarren artean abonamenduak eta argitalpenak banatuko dira.
Aukera zabala dago. Kartel aldana aurkeztu baitituzte. Osotara 1307 kartel, lau atalak iragartzeko. Gehienak, ia 500 bat sail ofizialerako. Baina ez bakarrik. Horizontes Latinos saila aurkezteko irudi asko bidali dira. Sail hori gero eta sendoagoa da, eta gero eta garrantzi handiagoa du Zinemaldian.
Sail hori etorkizuna osatuko dute zalantzarik gabe urtero “Zinema Eraikitzen” sailean parte hartzen duten zuzendariek. Toulouseko zinemaldiarekin batera antolatutako saila jadanik asteburu honetan ikusi da Okzitaniako hiriburuan. Han ikusi dira Argentina, Brasil, Kolonbia, Mexiko eta Uruagaiko sei proiektuk. Eta irabazi William Vega kolonbiarraren lehen filmak, “Sirga” filmak irabazi du Frantziako Tolosako Zinema Eraikitze sailaren sari nagusia. Horri esker filma post produzitzkeko laguntza izango du.
Zinera joatera askotan esperientzia gustagarria izaten da. Bakarrik edo lagun, familia edo bikotearekin. Palomitak hartuta edo eskuhutsik. Are gustagarriagoa izan daiteke, prezioa merketzen badizute. Eta horrela izaten da Frantziako zine askotan data hauetan. Urtero legez, gaur, igandean, hasita eta hiru egunez, astearterarte, zine sarrera 3,5 eurotan izango duzue. Ohiko “Le printemps du cinema” operazioa da.
Banku baten laguntzaz, Frantziako zineen elkartearen eskaintza da. Karteldegian ikusgai diren filmak erdiprezioa ikusi daitezke. Hamairu urtez egin dute horrelako jaialdia. Eta gero eta arrakasta gehiago du. Horrelakoak ez dira dena den bitxiak hexagonoan. Telerama aldizkariaren laguntzaz, erdi prezioan jartzen dituzte urtarrilean egun batzutan euren sarrerak hainbat arte eta entsaiuko zineek. Ekintza hauek balio ote dute zinezaleak sortzeko? Ez dut datu hori baina egia esan 2011 oso urte hona izan zen Frantziako zine aretotan. Azken harmarkadetan izan duten ikusle kopuru handiena izan dute.
Udaberriko lora horiek Iparraldeko zine aretotan ere agertuko dira. Beraz profitatu. Eta profitatu ere datorren asteburuan Urruñan izango den Orson Wellsen asteburua. Zine zuzendari estatubatuarraren hiru filmak emango dituzte, besteak beste, Rita Hayworth emaztearekin egindako “Shangaiko Dama”. Baina deigarriena Euskal Herrian filmatu zuen dokumentala: “The Basque Countries” izango da ikusgai igandean Itsas Mendi zinean. 1955an BBCrako Wellsen filma komentatuko du Guy Lalannek. Berarekin hor agertzen diren pertsonai batzuk izango dira.
Krisi ekonomikoak hortz luzeak ditu. Hozkada handienak kultura arloan eman ditu. Ederki dakite kreatzaileek. Eta ez eurek bakarrik, programatzaile askok ere sufritzen dute sosen eskasia. Sufritu duten azkenetakoak Azpeitiako zinekluba antolatzen dutenak. S.O.S. bat, laguntza deia zabaldu dute sare sozialetan. Eurek salatu dutenez, udaletxeak “ultimatuma” eman die. Ikusle gehiago izan behar dute, bestela laguntza galtzeko arriskuan daude. Horregatik agian, eman duten azken film entzute handia izan duen berri bat: “Drive”.
Ikusleak erakartzeko edo, Beasaingo “Goieniz Zinekluba”k herriko pintxo poteoaren berri eman du bere Facebook-ean. Ia ostegunero eskeintzen duten emanaldian, aste honetan “Inside Job” eman behar zuten. Azkenean aldatu eta ”Los colores de la montaña” (Kolombia-panamarra) eskeiniko dute. Iazko Donostiako zinemaldian, zuzendari berrien sari jaso zuen, Carlos Cesar Arbelaez egileak.
Zineklub txiki hauek zailtasunak dituzte pelikulak eskuratzeko. Garestiago egiten zaie, entzute eta tradizio handiko zinekluben aurrean. Merkeago lortzen ditu esaterako FAS zineklub bilbotarrak. Europako zineklub zaharren artean, bigarrena da Bilboko zineklub hau. 1952an sortu zen. Egun, 200 bat ikusle izaten ditu asteartero egiten dituzten emankizun bakoitzeko. Bereizgarritasunen artean, FASen emanaldi askok aurkezleak ditu: izan zuzendariak eurak edo adituak. Hilabete bukaeran egin behar duten berezi batean Isaki Lacuesta zuzendariak bere azken produkzioak “El Cuaderno de Barro” eta Donostiako azken urrezko maskorra irabazi zuen “Los Pasos Dobles” erakutsi behar ditu.
Los Angelesen, Estatu Batuetako Oscar Sarien 84. edizioa: sorpresa gutxi eta zinemari omenaldia. Horrela laburtuko nuke igande-asteleheneko gau-goizaldeko sari banaketa. Izan ere, Oscar osabaren iruditxo gehien, bosna, zinema eta batez ere zinema mutua omentzen duten bi filmek eraman dituzte: “Hugo” eta “Artista”.
Martin Scorsese handiak formetan XXIgarren mendeko zinemari heldu dio XX mende hasierako zinema omentzeko. 3 dimentsiotan lehen saiakera egin du zine mutuko Melies zinegilea omentzeko. Niri pelikula izugarri ederra iruditu zait. Baina “Hugo” galtzailetzat jo daiteke. 11 izendapen zituen eta bost lortu, sail txikietan, besteak beste, argazki onena. Scorsese maisuak ez du 2007an lortutako zuzendari onenaren Oscar saria berriz eskuratu.
Horretan ere faboritoak “lapurtu” dio iruditxoa. Ia zine munduan ematen diren sari gehienak irabazita Oscarretan lehiatu da “The Artist” (”Artista”) frantziarra. Eta atzo ez zuen hutsegin. Sari potoloa, film onenari saria jaso zuen, zine mutuari zuri beltzean egindako omenaldia honek. Nire omenaldi bezala gehiago gustatu zitzaidan “Hugo” baina Estatu Batuetako akademikoek bestela iritzi diote. Horrela “Artista” Oscarra irabazten duen lehen film frantziarra da. Garaipena borobiltzeko Michel Hazanavicius zuzendariak eta Jean Dujardin aktore nagusiak iruditxoa lortu zuten.
Dujardin-ek Cesar ezik, sari gehienak irabazi ditu, zine mutuko aktore batena egiteagatik, hitzik egiten ez duen paperean. Beraz saria jasotzea ez zen sorpresarik izan. EztaMeryl Streep, emakume aktore onenarena jasotzea. Hirugarren iruditxoa lortu du horrela. Orain Margaret Thatcher ezagunaren klon-a bilakatzeagatik. Itzela dago Streep.
Ez zen sorpresarik izan atzerritar filmaren onenaren saria “Nader eta Simin, banaketa” filmari eman izanak. Denek goraipatu dute. Nahiz eta gauzak munduan dauden moduan, zeresana eman du filma irandarra izateak. Ez gintuen ustekabean harrapatu ezta Alberto Iglesiasek esku hutsik ateratzeak. Hirugarren aldia zen baina oraingoan ezta ere. Musikagile donostiarrari gailendu zitzaion “Artista”ko soinu bandaren egileak. Beste batean, Alberto!
estrainekoz antolatu dute. Aurten zinemaldia iragartzeko erabiliko diren irudiak hautatzeko aukera eman zaie interneteko erabilieei. Zinemaldiko webgunera joan eta hor 
Zinera joatera askotan esperientzia gustagarria izaten da. Bakarrik edo lagun, familia edo bikotearekin. Palomitak hartuta edo eskuhutsik. Are gustagarriagoa izan daiteke, prezioa merketzen badizute. Eta horrela izaten da Frantziako zine askotan data hauetan. Urtero legez, gaur, igandean, hasita eta hiru egunez, astearterarte, zine sarrera 3,5 eurotan izango duzue. Ohiko “
Udaberriko lora horiek Iparraldeko zine aretotan ere agertuko dira. Beraz profitatu. Eta profitatu ere datorren asteburuan 
Zure iritzia