Tag Archives: Gargantua

Sukaldaritza arloan, euskara, poliki, baina polito ari da

Sukaldaritza, janariak prestatzeko artea, hartu du ahotan aste honetan ‘Tribuaren Berbak‘ saioak. Izan ere, Kike Amonarrizek jakin nahi izan du horren gurea dugun sukaldaritza zein neurriraino den euskalduna.

ordizia

Kike Amonarriz eta Edurne Jauregi

Lehen geltokia, Ordiziako azoka. Bertan, Edurne Jauregi baserritarrak esan dio salerosketa gehienak euskaraz egiten dituztela. Produktu asko euskaraz eskatzen ahalegintzen omen da jendea, ziazerba, kuia, kuiatxo eta alberjinia hitza erabilita, esaterako, espinaka, kalabaza, kalabazina eta berenjena beharrean. Hala ere, erosketak ordaintzerako orduan, gehienek, gaztelaniara jotzen omen dute.

behiak

Donostiako kaleetan

Amonarriz Donostiako kaleetan ibili da, behi bat hartuta, jendeari galdezka haren zatiak euskaraz nola esaten diren ba ote dakien. Hainbat zatiren izenak zabalduta daude, adibidez, azpizuna, saiheskia, buztana… Beste hainbat, ordea, ez zaizkigu ezagun egiten, hala nola, mokorra (kadera) eta koskorra (redondoa).

Arrainekin ere antzera gabiltza. Urnietako Nekane Garmendiak esan du zenbait izenik aspalditik datorrela eta oso barneratuta daukagula, esaterako, legatza, bisigua, bakailaoa, izokina… Aldiz, kostatzen ari zaigu beste zenbait barneratzea, besteak beste, barbarina (salmonetea). Helburu horri helduta, Urnietako Euskara Zerbitzuak eskuorri batzuk zabaldu ditu arrainen euskarazko izenak zehaztuta. Gainera, arrandegi horretan, ordainketa tiketean euskaraz jartzen dute erositakoa, izen horiek zabaltzeko.

gargantua

Gargantua

Euskaldunok jatun onen ospea daukagu. Gulari, zazpi bekatu nagusietako bat izanagatik ere, ez diogu beldur handirik, eta euskaraz hainbat hitz dugu hori adierazteko: sabelkoikeria, tripazainkeria, gormandiza, jalekeria… Bekatu horri gorazarre egiten dio, nolabait, Bilbon oso maitea duten pertsonaia batek, Gargantuak, alegia. Rabelais idazle frantsesak asmatutako pertsonaia Bilbok bere egin zuen erraldoi jatun ase ezina. Gainera, aipatzekoa da Rabelaisek idatzitako liburuan badirela euskarazko pasarteak, eta euskaraz idatzitako lehen liburua baino bi urte lehenago argitaratu zela!

Euskarazko errezeta liburu zaharrik ere badugu euskaraz. Kike Amonarrizek Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean topatu du Escualdun cocinera, ceinarekin nornahic cocina ona errechki eguin baiteçake. 1864an argitaratu zuten Baionan, eta lapurteraz idatzita dago, baina ez dakigu nor den egilea.

hilario

Hilario Arbelaitz

Euskal jatetxe izardun ugari dugu, eta horietan euskarak zein leku betetzen duen jakin nahian, Oiartzungo Zuberoa jatetxera jo du Kikek. Hilario Arbelaitzek hasiera-hasieratik eman dio garrantzia euskarari, bere ama hizkuntzak bere jatetxean leku esanguratsua betetzen baitu. Euskaraz dakienari euskaraz egitea ezinbestekotzat jotzen duenez, bertako zerbitzari guztiek, nahitaez, jakin beharra dute, gaztelaniarekin, frantsesarekin eta ingelesarekin batera. Bertako euskal giroan, euskarara hurbiltzen dituzte egunero izaten dituzten munduko zientzialariak, musikariak, zinemagileak eta bestelako pertsona entzutetsuak.

leioa

Fernando Elkoroiribe

Euskal Herriko sukaldaritzako izarrek izango dute lekukoa nori eman, harrobi bikaina baitaukagu. Leioako Ostalaritza Eskolatik atera dira, esaterako Eneko Atxa (Azurmendi jatetxea), Fernando Canales (Etxanobe), Jose Antonio Alija (Guggenheimeko Nerua jatetxea) eta Zigor Iturrieta, ‘Txoriene‘ saioko aurkezlea. Fernando Elkoroiribe Ostalaritza eskolako irakasleak esan duenez, 1981ean ireki zituen ateak, baina 1998an hasi zen euskarazko eskaintza formakuntza zikloetan. Gaur egun, bi ziklo eskaintzen dituzte osorik euskaraz. Gainera, lan handia egin dute euskarazko terminologia eta errezetak ematen, eta normalkuntza talde bat sortu dute. Izan ere, irakasleen % 85 dira euskaldunak, baina euskarak ez du behar lukeen indarra. Horregatik, talde horrekin euskara sustatu nahi dute harreman informaletan ez ezik, harreman formaletan.

culinary

Alex Beitia eta Joxe Mari Aizaga

Azken urteetan Euskal Herrian sukaldaritza mailan sortu den gune esanguratsuena Basque Culinary Center dugu. Joxe Mari Aizaga zuzendari orokorrak eta Alex Beitia zuzendari teknikoak Amonarrizi esan diotenez, nazioartera begira eraikitako proiektua da, mundu mailako erreferente izan nahi dutelako. Gaztelania eta ingelesa dira hizkuntza nagusiak BCCn, baina zaleentzako ikastaroak eskaintzen dituzte, eta euskal terminologia lantzeko mintegi berezi bat ere badute. Euskara bera ez da helburu nagusia, baina euskal sukaldaritzaren enbaxadoreak sortzen dituzte, eta gure kulturara hurbiltzen dituzte han ikasten duten atzerritar guztiak.

donostiaJatetxetara eta dendetara goazenean, sarritan, ez badakigu parean daukaguna euskal hiztuna den, ez diogu lehen hitza euskaraz egiten. Hori saihesteko, eta euskararen erabilera bultzatzeko, Donostiako Udalak martxan jarri du “Merkataritzan eta ostalaritzan ere euskaraz” ekimena. Edurne Otamendik, Donostiako Euskara Zerbitzuko buruak azaldu du zerbitzua euskaraz emateko gai diren establezimenduak identifikatzen ari direla. Jendaurrean lan egiten dutenen erdiak behintzat euskal hiztunak badira, eranskailuak ematen dizkiete, bezeroek bertan euskaraz egin dezaketela jakin dezaten. Gainera, menuen bihurgailu bat ere badute, jatetxeek euskaraz jar dezaten euren eskaintza.

txoriene

Kike Amonarriz eta Zigor Iturrieta

Sukaldaritzako terminologia euskaraz zabaltzeko lanean dihardu ETB1eko ‘Txoriene’ saioak. Zigor Iturrieta aurkezle berriak esan du berak ere ikasi behar izan dituela hitz asko. Dena dela, Leioako Ostalaritza Eskolak egindako lanari eta EiTBren Euskara Zerbitzuari esker, hitz eta ekintza berriak barneratzen laguntzen diotela jendeari.

errigora

Imanol Ibero eta Kike Amonarriz

Euskara bultzatzeko behar handia dute Nafarroa hegoaldean. Horregatik, bertako euskalgintzari laguntzeko, eta ekoizle txikiei bultzada emateko, Errigora ekimena sortu zuten. Mendiko upategiko Imanol Iberok azaldu du herri dinamika dela Errigora, eta, horri esker, AEK-k beka sistema bat jarri duela martxan bertako euskaltegietan, Nafarroako Ikastolen Elkarteak aparteko laguntza eman diola Lodosako Ibaialde ikastolari, eta Sortzen Ikasbatuazek “Euskaraz bizi eta ikasi” proiektua gorpuztu duela. Gainera, euskarak balio erantsia eman die produktuei, eta ekoizleei sekulako aukera eman die Euskal Herri osoan merkaturatzeko.

Sukaldaritza arloan, euskara gutxinaka ari da: euskaldunon gose handia berdintzeko adina agian ez, baina horretan ere bagoaz aurrera. Astiro, poliki, baina polito.

Ikusi ‘On egin dagiola euskarari’ saioa osorik EITB Nahieranen: