Monthly Archives: apirila 2015

Emakumeek asko dute esateko euskarari buruz

Emakumeak eta euskara izan ditu hizpide ‘Tribuaren Berbak’ saioak. Abiapuntu gisa hartu du Lorea Agirrek, Jakin aldizkariko zuzendariak, 19. Korrikako mezuan esandakoa: ahaldundu behar dugula. Ahalduntzea plaza hartzea da, boterea hartzea, ez inor menpean hartzeko, egoera eraldatzeko baizik.

loreaagirre

Lorea Agirre eta Kike Amonarriz

Ahalduntzea feminismotik datorren ideia da, hori dela eta, genero-ikuspegia txertatu nahi izan dio Kike Amonarrizek hausnarketa horri.

Agirre bera elkarrizketatu du, saioa hasteko, Amonarrizek. Hark esan du emakumeen gainean eta euskararen gainean diskurtso bera erabili dela, hegemoniatik, menderatuta edukitzeko. Feminismoak ‘jakitearen, jabetzearen eta boteretzearen’ beharraz hitz egiten du, eta hori euskalgintzari ere aplika dakioke. Izan ere, feminismoak euskalgintzari teoria eta praxi orokorra eskaintzen dizkio.

itziaridiazabal

Itziar Idiazabal

Itziar Idiazabal EHUko UNESCO katedradunarekin ama hizkuntza esamoldeaz aritu dira. Izan ere, oraindik ere erabiltzen da, baina, gaur egun, zuzenagoa da lehen hizkuntza esatea, ama ez baita derrigorrez hizkuntza transmititzen duen bakarra. Lehen hizkuntza esatean, berriz, ez dugu esaten nork irakatsi duen, ikasitako lehena izan dela baizik.

 

jonemirenhernandez

Kike Amonarriz eta Jone Miren Hernandez

Dena dela, hizkuntzen transmisioan emakumeek garrantzi berezia izan dute nabarmendu du Jone Miren Hernandez EHUko irakasleak, eta, oraindik ere, badutela. Euskal herrian, historikoki, emakumeen papera oso lotuta egin da hizkuntzarekin, eta, ideologikoki berari egokitu zaio hizkuntzaren eta kulturaren transmisioa. Emakumeen aukera izan ez bada ere, gehienetan, eurek hartu dute euren gain ardura hori. Umeen sozializazioa emakumeen eskuetan egonda, bai etxe barruan, bai kanpoan, eta horrekin batera dator transmisioa. Dena dela, azpimarratu duenez, ardura garrantzitsua izan bada ere, isilean geratu da, ez baitu izan prestigio sozialik. Gaur egun aldaketak izan dira, baina Hernandezen aburuz, diskurtso mailan izan dira praktikan baino gehiago.

inesosinaga

Ines Osinaga

Emakumeak bere tokia hartzen ari dira tradizioz gizonezkoena izan den eremuetan. Musikaren arloan, esaterako, ‘frontman’ak ezagutu ditugu batik bat, baina, izan, badira ‘frontwoman’ apur batzuk ere. Ines Osinagak, Gose taldeko kantari eta trikitilariak, nahiago du plazandre kontzeptua aldarrikatzea. Esan du etxekoandretik asko duela plazandreak, “ez duelako amatasun-bajarik, gizarte segurantzak ez dituelako aurreikusten lanean sartutako orduak…”. Agertokia bere emetasunetik baliatzen du Osinagak, garrantzitsua baita, bere hitzetan, taula gainean dagoenean irudikatzen duen rola, eta rol horrekin esan nahi duena. izan ere, agertokira igotzen direnek “gauzak aldatzeko erantzukizuna” daukate, bere iritziz. Dena dela, dirudiena baino gehiago omen dira horretan diharduten emakumeak, baina bistaratzea ez omen da hain erraza.

estitxueizagirre

Estitxu Eizagirre

Bide beretik, Estitxu Eizagirre Argia aldizkariko zuzendariak nabarmendu du emakumeak aritzen zirela lehen ere bertsotan, baina ez zutela plazan abesten. Gaur egun dauden emakume bertsolariak ikusita, asko lortu dela esan du, baina, oraindik ere, alde handia dagoela plazetan dagoen emakume eta gizonezko kopuruaren artean. Bestalde, feminismoaren eta bertsolaritzaren arteko loturaz galdetzean, Eizagirrek uste du feminismoari buruz kantatzeaz gain, bestelako gai batzuei arreta jartzea ekarri duela, baita bertsolariak bere rolak deseraikitzea ere. Gainera, fisikoki ere beste bide bat zabaldu du, bai ahotsari, bai jarrerari dagokionean; azken batean, aniztasun handiago ekarri dio feminismoak bertsolaritzari.

ritxilizartza

Ritxi Lizartza

Euskarak hiru hizkuntza trataera ditu, berorika, zuka eta hika. Azken horrek, gainera, genero bereizketa egiten du, toka eta noka. Ritxi Lizartza itzultzailearen hitzetan, tradizioz hala ez bada ere, azken urteetan gizonezkoek erabiltzen dute batik bat. Are gehiago, kaleko hizkeran, genero aldetik desoreka bat egon daiteke, izan ere, mutilen artean eta mutilei zuzentzeko, hika erabiltzen da, baina neskei zuzentzeko, berriz, zuka. Hori saihesteko, kalean sarritan, noka ezagutzen ez dutenez, toka erabiltzen dute neskei hitz egiteko, pentsatuz berdintasuna dagoela. Lizartzak ez luke esango hitanoa desagertzear denik, baina sortzen ari den eredu berri hori saihesteko, beharrezkoa da kontzientzia bat sortzea, eta eskoletan hitanoa txertatzea.

itxaroborda

Itxaro Borda

Emakumeen presentzia txikia izaten da hainbat esparrutan, besteak beste, komunikabideetan eta literaturan. Itxaro Borda emakumea, Iparraldekoa eta idazlea izanik, bazterrekotzat jo liteke, baina berak ez du bere burua hala kokatzen. Idazten hasi zenean ia ez zen emakume idazlerik, eta, gainera gai ausartak hautatu zituen. 1994an argitaratu zuen lehen detektibe nobela, eta protagonista gisa Amaia Ezpeldoi hautatu zuen, detektibea, emakumea eta bisexuala. Beti “inkontziente xamarra” izan dela aitortu du Bordak. Emakumeen literatura urratsez urrats joan omen da aitzinera, eta, olde horretan, bera ere joan da aurrera.

mariluzesteban

Mari Luz Esteban

Mari Luz Esteban antropologoak dio feminismoa euskalgintzarako baliagarria dela gogoeta-tresna gisa. Feminismoan, erronka nagusietako bat da, gaur egun, emakumea defendatzeaz gain, emakumeen eta gizonen arteko mugak deseraikitzea. Estebanek adierazi du erronka hori bera daukagula euskalgintzan ere. Batetik, nola defendatu euskaldunen eskubideak, eta, bestetik, nola ulertu euskal identitatea modu konplexuagoan; alegia, nola deseraiki identitate hori. Kontzientzia modu dinamikoan hartzearen garrantzia nabarmendu du, bai feminismoan, bai euskalgintzan. Hau da, ideologia soilik ez da nahikoa, praktikarik gabe.

Emakumeak ikusgarri behar ditugu, eta, horretarako, ikusaraztea da guztion lana, bai gizonena, bai emakumeena: orain arte, ikusezin, ahul, agertutakoa ahalduntzea. Euskarak eta euskalgintzak eskertuko dute.

Ikus ezazue osorik “Euskara dela eta, emakumeek zer diote?” atala.

Euskaraz bizi diren establezimenduen mapa

Euskaraz bizi nahi al duzu? Euskaraz bizitzen lagunduko diguten establezimenduen mapa interaktiboa ipini dute martxan egunon.info web atarian. Horrez gain, Android mugikorretarako aplikazioa ere sortu dute: Egun on!

Elkarlanean egindako proiektua da, erabiltzaileok jarritako tokiekin osatutakoa, hain zuzen ere. Beraz, herri edo auzoko denda, taberna, jatetxe edo enpresaren bat falta bada, e-mailez adierazi daiteke, apurka-apurka osatzen joateko. Maparen helburua norbanakoen esperientzietatik betetzea da.

Euskarazko mapa interaktiboa

Euskarazko mapa interaktiboa

Zer-nolako establezimenduak jarri daitezke?

Euskaraz ondo hitz egiteko gaitasuna duten establezimenduak sartuko dira. Bezeroei arreta eskaintzen ari diren langileen erdiek edo gehiagok euskaraz ondo hitz egiteko gaitasuna eduki beharko dute.

Egun on euskarazko mapa interaktiboa

Egun on euskarazko mapa interaktiboa

Hortaz, animatu eta bidali zuen ‘egun on lekuak’, ahalik eta mapa interaktibo osatuena prestatzeko!

Goierri: muin eta motore

goierri-kike_1024x576

Tradizioz, Goierrik eskualde euskaldunaren fama dauka, euskararen arnasgunea dela uste dute bertatik kanpokoek. Baina, euskararen ezagutzaren eta erabileraren datuak hotzean aztertuz gero, konturatuko gara ez dela hainbesterainokoa. Hori da behintzat, ‘Tribuaren Berbak’ ETB1eko saioak atera duen ondorioa.

goierri-maider

Maider Agirre

Hasteko, titular bat utzi digu Maider Agirrek, Beasaingo euskara teknikariak: Goierri Gipuzkoako laugarren eskualde euskaldunena da; aurretik ditu Urola bailara, Tolosaldea eta Debagoiena. Beraz, badauka nahikoa zeregin etorkizunari begira. Eta zehazki, Beasaingo datuei erreparatuz, euskara ondo dakitenak % 56 inguru badira ere, euskararen erabilera % 35ean dago.

goierri-jokin

Jokin Murua

Goierrin, beste eskualde askotan bezala, alde handia dago herri txikietatik herri handietara. Orokorrean, herri txikietan euskararen ezagutza eta erabilera % 80tik gorakoa da. Dena den, azken azterketetako emaitzek ardura piztu dute herri txikietan ere: Gabiriko kultura zinegotziak, Jokin Muruak, adierazi duenez, gaztelaniaren presentzia handitu egin da herri txikietako eguneroko bizitzan
.

goierri-maizpide

Kike Amonarriz eta Marian Bidegain

Euskara hedatzeko lanean erreferente izatera iritsi da Lazkaoko Maizpide euskaltegi eta barnetegia. 70eko hamarkadan hasi ziren lanean, eta hasieran eskualdean euskara zabaltzea zuten xede. Garai hartan, 2000. urterako Goierri osoa euskalduntzea jarri zuten helburu; eta bete ez bada ere, lan itzela egin dute. Gaur egun ere, eskualderako lanean jarraitzen dute, baina gero eta gehiago dira beste lurraldeetatik euskara ikastera bertara etortzen direnak.

Goierriko hizkerak

Goierriko euskarak bere ezaugarri propioak dituela erakutsi digu Lierni Elortza segurarrak ETB1eko saioan. Ezagunena, seguruenik, kausazko ablatiboetan (-tik atzizkiarekin amaitzen diren hitzetan) goierritarrek –tio bukaera erabiltzen dutela izango da; esate baterako, zergatio, oraindio, nundio…

goierri-lierni

Lierni Elortza eta Kike Amonarriz

Horrez gainera, herritik herrira ere badaude aldaerak. Bertako helduek hizkeran antzematen omen dute pertsona bat Ataungoa, Zaldibikoa edo Zeraingoa denean. Juanjo Aranburu Idiazabalgo artzainak aitortu digunez, ordea, gazteen kasuan, gero eta gutxiago nabaritzen dira ezberdintasun hauek euskara batuagoa edo nahasiagoa erabiltzen dutelako.

Hizkera bezala, Goierriko herri bakoitzak badu bere ezizena ere. Hauek dira horietako batzuk: Idiazabalgoak azeriak, Altzagakoak zakurrak, Zaldibikoak arkakusoak, Zegamakoak beleak, Lazkaokoak antzarak, Ataungoak otsoak, Gaintzakoak zapoak, Mutiloakoak txerrigorriak, Zeraingoak xaguak, Beasaingoak bareak, Ordiziakoak azak, Segurakoak zopajaleak…

goierri-caf

Joxe Begiristain

Euskara bultzatzeko eta hedatzeko lana bizitzako arlo guztietan egin behar dela sinistuta, ari dira lanean trenak egiten dituen CAF enpresan. Langile kopurua kontuan hartuta, eskualdeko enpresarik handiena da CAF, eta 2006tik euskararen plana eta euskara batzordea dauzkate bertan. Joxe Begiristainek azaldu duenez, plan horri eta langileek egindako ahaleginari esker, nahiz enpresa barruko, nahiz kanpoko harremanetan, gero eta ohikoagoa da gure hizkuntza erabiltzea komunikatzeko. Gainera, trenek euskaraz hitz egitea ere lortu dute!

goierri-beneditarrak

Juan Jose Agirre

Bestalde, Lazkaon, altxor bat daukate gordeta. Juan Jose Agirre monje beneditarraren ekimenez, euskararen eta Euskal Herriaren historia kontatzen duten dokumentu Beneditarren Dokumentazio Gunean. Haren alnagatik ez balitz, gure historiaren zati handi bat galduta legoke. Agirrek berak Kike Amonarrizi azaldu dionez, “herri baten historia egin nahi bada, azkeneko paper txikienak ere balio du”. Etxahun Galparsoro teknikariak adierazi du jasota daukaten liburu zaharrena 1669koa dela, Ziburuko Joanes Etcheberrik idatzitako Manual devotionezcoa. Guztira, 60.000 liburu dauzkate, eta, horiez gain, aldizkariak, kartelak eta pegatinak ere badituzte.

goierri-mendiguren

Xabier Mendiguren

Zer eskaini dio Goierrik euskalgintzari? Xabier Mendiguren idazlearen esanetan, batetik, “euskaldun mordoska bat”. Baina, bestetik, oro har, oso lurralde pobrea izan denez, ez da sortzaile askorik atera. 70eko hamarkada, aldiz, askoz ere oparoagoa izan zen. Apaizgaitegiak eta komentuak hustearekin batera, apaiz ohi jantzi horiek irakasle aritu ziren Euskal Herri osoko eskoletan. Bestalde, Goierri euskararen arnasgunea dela esatea “topiko” hutsa da, eta gaur egun egiten dena baino gehiago egin beharko litzateke euskara bultzatzeko, izan ere, Mendigurenen hitzetan, “euskaldun portzentaje handia daukagunok euskal kultura kontsumitzerako orduan eredu izan behar genuke”.

Goierri eta Goierri bezalako eskualde euskaldunagoek aitzindari papera jokatu behar dute euskararen alde. Horretarako aukera dute eta hori da euren erantzukizuna: euskararen motore izatea.

Ikus ezazue osorik ‘Goierri: muin eta motore’ saioa EITB Nahieranen.

Instagram erabiltzen hasteko gidaliburua

Sare sozialetan murgilduta bizi garen honetan, Instagram munduaz hitz egingo dizuegu euskararen blog honetan, nola eta zertarako erabiltzen den azaltzeko.

Gaur egun, guztiz modan dago ‘instagramer’ izatea; hau da, Instagram plataforman argazkiak eta bideoak partekatzea, horretarako eskaintzen dituen filtro eta efektuak erabilita. Horrez gain, testua, @aipamenak, #traolak, estekak, eta ikonoak idatz daitezke. Datuak zirraragarriak dira: 300 milioi erabiltzaile baino gehiago ditu, eta 70 milioi argazki edo bideo baino gehiago partekatzen dira egunero.

Azkue Fundazioaren egunkariak gidaliburua prestatu du. Horretan oinarrituta, lehen urratsak azalduko dizkizuegu, jarraian:

Nola hasi Instagram erabiltzen?

iOS edo Android sistema duen sakelako telefonoa baduzu, prest zaude Instagram erabiltzen hasteko lehen urratsei ekiteko. Lehenik eta behin, aplikazioa deskargatu behar da. iPhone, iPad eta iPodetarako Apple etxearen App Storetik; Android mugikorretan, berriz, Google Playtik. Web bertsioa ere badu Instagramek, nahiz eta ez den horrenbeste erabiltzen.

Erabiltzailea sortu ostean (Facebook bidez ere egin daiteke), interakziorako garaia dugu. Lagunen eta jarraitzen ditugun erabiltzaileen jarioa ikusten hasiko garenez, aukera ugari ditugu: argazkiak eta bideoak ikusi, atsegin zaigula adierazi eta iruzkinak egin, besteak beste.

Gainerako ‘instagramer’en profila ezagutu nahi izanez gero, nahikoa da erabiltzailearen argazkian klik egitea. ‘Jarduera’ atalean sartzen bagara, jarraitzen dugun jendearen jarduerak ikusiko ditugu, baita gureak ere. Gure profila nahi dugun moduan editatzeko aukera dugu aplikazioan. Halaber, gure edukiak beste sare sozial batean ere partekatu ditzakegu: Facebook, Twitter, Tumblr, Flickr eta Foursquare.

Instagram: Azkue Fundazioa Egunkariko eskuliburua

Instagram: Azkue Fundazioa Egunkariko eskuliburua

 

 

 

 

 


Edukiak partekatzen hasiko gara

Plataforma apur bat gehiago ezagutzen dugu, eta gure edukiak partekatzen has gaitezke, ados? Argitaratu nahi dugun argazkia mugikorrean prest dugunean, ediziorako pantaila ikusiko dugu. Gure sormena martxan jartzeko unea da, nahi ditugun doikuntzak eginez: argitasuna, kontrastea, saturazioa, etab. Emaitza argitaratu dezakegu orain. Testua idatzi behar dugu, nahi izanez gero aipamenak eta traolak erabilita. Beste erabiltzaile batzuk etiketatu ditzakegu, baita argazkia geolokalizatu ere.

Instagram. Azkue Fundazioaren egunkariaren eskuliburua

Instagram. Azkue Fundazioaren egunkariaren eskuliburua

 

 

 

 

 

 

Trebatzeko zenbait gako

Behin plataforma erabiltzen ikasita, kontuan izan beharreko hainbat truku gomendatu nahi dizkizuegu. Garrantzitsua da profila ondo egokitzea; beraz, ondo doitu ezarpenak. Istorioak kontatzea izaten da arrakastatsuena, emozioen bidez jarraitzaile gehiago lortzen direlako. Traolak erabiltzea eta beste sare sozialetan elkarbanatzea ere eraginkorra da.

Informazio eta azalpen gehiago behar izanez gero, gogoan izan Azkue Fundazioaren egunkariaren gidaliburua erabilgarri duzuela.

Ongi etorri, Instagram mundura!

Sukaldaritza arloan, euskara, poliki, baina polito ari da

Sukaldaritza, janariak prestatzeko artea, hartu du ahotan aste honetan ‘Tribuaren Berbak‘ saioak. Izan ere, Kike Amonarrizek jakin nahi izan du horren gurea dugun sukaldaritza zein neurriraino den euskalduna.

ordizia

Kike Amonarriz eta Edurne Jauregi

Lehen geltokia, Ordiziako azoka. Bertan, Edurne Jauregi baserritarrak esan dio salerosketa gehienak euskaraz egiten dituztela. Produktu asko euskaraz eskatzen ahalegintzen omen da jendea, ziazerba, kuia, kuiatxo eta alberjinia hitza erabilita, esaterako, espinaka, kalabaza, kalabazina eta berenjena beharrean. Hala ere, erosketak ordaintzerako orduan, gehienek, gaztelaniara jotzen omen dute.

behiak

Donostiako kaleetan

Amonarriz Donostiako kaleetan ibili da, behi bat hartuta, jendeari galdezka haren zatiak euskaraz nola esaten diren ba ote dakien. Hainbat zatiren izenak zabalduta daude, adibidez, azpizuna, saiheskia, buztana… Beste hainbat, ordea, ez zaizkigu ezagun egiten, hala nola, mokorra (kadera) eta koskorra (redondoa).

Arrainekin ere antzera gabiltza. Urnietako Nekane Garmendiak esan du zenbait izenik aspalditik datorrela eta oso barneratuta daukagula, esaterako, legatza, bisigua, bakailaoa, izokina… Aldiz, kostatzen ari zaigu beste zenbait barneratzea, besteak beste, barbarina (salmonetea). Helburu horri helduta, Urnietako Euskara Zerbitzuak eskuorri batzuk zabaldu ditu arrainen euskarazko izenak zehaztuta. Gainera, arrandegi horretan, ordainketa tiketean euskaraz jartzen dute erositakoa, izen horiek zabaltzeko.

gargantua

Gargantua

Euskaldunok jatun onen ospea daukagu. Gulari, zazpi bekatu nagusietako bat izanagatik ere, ez diogu beldur handirik, eta euskaraz hainbat hitz dugu hori adierazteko: sabelkoikeria, tripazainkeria, gormandiza, jalekeria… Bekatu horri gorazarre egiten dio, nolabait, Bilbon oso maitea duten pertsonaia batek, Gargantuak, alegia. Rabelais idazle frantsesak asmatutako pertsonaia Bilbok bere egin zuen erraldoi jatun ase ezina. Gainera, aipatzekoa da Rabelaisek idatzitako liburuan badirela euskarazko pasarteak, eta euskaraz idatzitako lehen liburua baino bi urte lehenago argitaratu zela!

Euskarazko errezeta liburu zaharrik ere badugu euskaraz. Kike Amonarrizek Donostiako Koldo Mitxelena kulturunean topatu du Escualdun cocinera, ceinarekin nornahic cocina ona errechki eguin baiteçake. 1864an argitaratu zuten Baionan, eta lapurteraz idatzita dago, baina ez dakigu nor den egilea.

hilario

Hilario Arbelaitz

Euskal jatetxe izardun ugari dugu, eta horietan euskarak zein leku betetzen duen jakin nahian, Oiartzungo Zuberoa jatetxera jo du Kikek. Hilario Arbelaitzek hasiera-hasieratik eman dio garrantzia euskarari, bere ama hizkuntzak bere jatetxean leku esanguratsua betetzen baitu. Euskaraz dakienari euskaraz egitea ezinbestekotzat jotzen duenez, bertako zerbitzari guztiek, nahitaez, jakin beharra dute, gaztelaniarekin, frantsesarekin eta ingelesarekin batera. Bertako euskal giroan, euskarara hurbiltzen dituzte egunero izaten dituzten munduko zientzialariak, musikariak, zinemagileak eta bestelako pertsona entzutetsuak.

leioa

Fernando Elkoroiribe

Euskal Herriko sukaldaritzako izarrek izango dute lekukoa nori eman, harrobi bikaina baitaukagu. Leioako Ostalaritza Eskolatik atera dira, esaterako Eneko Atxa (Azurmendi jatetxea), Fernando Canales (Etxanobe), Jose Antonio Alija (Guggenheimeko Nerua jatetxea) eta Zigor Iturrieta, ‘Txoriene‘ saioko aurkezlea. Fernando Elkoroiribe Ostalaritza eskolako irakasleak esan duenez, 1981ean ireki zituen ateak, baina 1998an hasi zen euskarazko eskaintza formakuntza zikloetan. Gaur egun, bi ziklo eskaintzen dituzte osorik euskaraz. Gainera, lan handia egin dute euskarazko terminologia eta errezetak ematen, eta normalkuntza talde bat sortu dute. Izan ere, irakasleen % 85 dira euskaldunak, baina euskarak ez du behar lukeen indarra. Horregatik, talde horrekin euskara sustatu nahi dute harreman informaletan ez ezik, harreman formaletan.

culinary

Alex Beitia eta Joxe Mari Aizaga

Azken urteetan Euskal Herrian sukaldaritza mailan sortu den gune esanguratsuena Basque Culinary Center dugu. Joxe Mari Aizaga zuzendari orokorrak eta Alex Beitia zuzendari teknikoak Amonarrizi esan diotenez, nazioartera begira eraikitako proiektua da, mundu mailako erreferente izan nahi dutelako. Gaztelania eta ingelesa dira hizkuntza nagusiak BCCn, baina zaleentzako ikastaroak eskaintzen dituzte, eta euskal terminologia lantzeko mintegi berezi bat ere badute. Euskara bera ez da helburu nagusia, baina euskal sukaldaritzaren enbaxadoreak sortzen dituzte, eta gure kulturara hurbiltzen dituzte han ikasten duten atzerritar guztiak.

donostiaJatetxetara eta dendetara goazenean, sarritan, ez badakigu parean daukaguna euskal hiztuna den, ez diogu lehen hitza euskaraz egiten. Hori saihesteko, eta euskararen erabilera bultzatzeko, Donostiako Udalak martxan jarri du “Merkataritzan eta ostalaritzan ere euskaraz” ekimena. Edurne Otamendik, Donostiako Euskara Zerbitzuko buruak azaldu du zerbitzua euskaraz emateko gai diren establezimenduak identifikatzen ari direla. Jendaurrean lan egiten dutenen erdiak behintzat euskal hiztunak badira, eranskailuak ematen dizkiete, bezeroek bertan euskaraz egin dezaketela jakin dezaten. Gainera, menuen bihurgailu bat ere badute, jatetxeek euskaraz jar dezaten euren eskaintza.

txoriene

Kike Amonarriz eta Zigor Iturrieta

Sukaldaritzako terminologia euskaraz zabaltzeko lanean dihardu ETB1eko ‘Txoriene’ saioak. Zigor Iturrieta aurkezle berriak esan du berak ere ikasi behar izan dituela hitz asko. Dena dela, Leioako Ostalaritza Eskolak egindako lanari eta EiTBren Euskara Zerbitzuari esker, hitz eta ekintza berriak barneratzen laguntzen diotela jendeari.

errigora

Imanol Ibero eta Kike Amonarriz

Euskara bultzatzeko behar handia dute Nafarroa hegoaldean. Horregatik, bertako euskalgintzari laguntzeko, eta ekoizle txikiei bultzada emateko, Errigora ekimena sortu zuten. Mendiko upategiko Imanol Iberok azaldu du herri dinamika dela Errigora, eta, horri esker, AEK-k beka sistema bat jarri duela martxan bertako euskaltegietan, Nafarroako Ikastolen Elkarteak aparteko laguntza eman diola Lodosako Ibaialde ikastolari, eta Sortzen Ikasbatuazek “Euskaraz bizi eta ikasi” proiektua gorpuztu duela. Gainera, euskarak balio erantsia eman die produktuei, eta ekoizleei sekulako aukera eman die Euskal Herri osoan merkaturatzeko.

Sukaldaritza arloan, euskara gutxinaka ari da: euskaldunon gose handia berdintzeko adina agian ez, baina horretan ere bagoaz aurrera. Astiro, poliki, baina polito.

Ikusi ‘On egin dagiola euskarari’ saioa osorik EITB Nahieranen:

Gurasoen ilusioari esker, euskara bizirik da Nafarroa ekialdean

erronkari

Euskal Herriaren “ekialde urrunera” jo du Kike Amonarrizek Tribuaren Berbak saioan: misterioz beteta dagoen Nafarroako Pirinioetara. Eskualde berezia da, klima gogorrekoa. Elurrak eta hotzak luze jotzen dute bertan, eta horrek eragina izan du bertako jendearen bizimoduan, baita darabilten hizkuntzan ere.

Hiru bailara ezagutu ditu Amonarrizek: Erronkaribar, Zaraitzu eta Aezkoa. Ibar horietan, euskarak bilakaera ezberdina izan du. Aezkoak bere euskara bereziari eutsi dio, baina, zoritxarrez, Zaraitzun eta Erronkarin galdu egin ziren bertako euskalkiak.

fidela

Fidela Bernat

Erronkaribarren egin dute lehen geldialdia. Zazpi udalerrik osatzen dute bailara, eta, bertan, 1.500 pertsona eskas bizi dira. 1991n hil zen erronkarieraz hitz egiten zuen azken hiztuna, Fidela Bernat, baina horrek ez du esan nahi euskara bertan desagertuta dagoenik.

 

lalana

David Lalana

Dabid Lalana euskara teknikariaren hitzetan, Erronkaribarreko biztanleen % 16 dira euskal hiztunak; guztira, 250 bat herritar. izan ere, bertan,  “bizpahiru belaunaldi nahikoak izan ziren euskararen arrastoa desagertzeko”

gaiarre

Julian Gaiarre

Julian Gaiarre tenor handiak ezagutarazi ditu inork baino gehiago bere herria eta ibarraren izenak. Euskal hiztuna zen, Gaiarre bere belaunaldiko auzoak bezala, eta Europan barna ibiliagatik, ez zuen ahaztu bere ama hizkuntza, erronkariera. Horren froga dira, bere izeba Juanari bidalitako gutunak.

Emakumeak izan ziren erronkariera gorde zutenak. Askok bizibidea ateratzeko Maulera jo zuten espartin industrian lan egitera. Jakina, zuberotarrekin euskaraz egiten zuten, ezin bestela izan. Enarak esaten zieten emakume haiei.

barakaldo

Alberto Angos

Bitxikeria gisa, Amonarrizek Alberto Angos elkarrizketatu du, erronkarierak duen aditu handienetako bat. Ez da ordea, ez filologoa, ez soziolinguista. Barakaldoko soldatzailea da, eta haren abizenaren jatorria bilatu nahian, inguru harekin eta bertako euskararekin egin zuen topo. Hiru liburu argitaratu ditu erronkarieraren gramatikari eta hiztegiari buruz.

 

Joan den mendearen azken hamarkadan ekin zitzaion berreskurapenari, eta Lalanaren arabera, “oso urte emankorrak izan ziren”. D eredua ezartzea lortu zuten orduan, eta hori ezinbestekoa izan zen. Gainera, garrantzitsua izan zen euskaltegien, Kebenko kultur elkartearen eta euskara zerbitzuaren lana. Gaur egun, ikasle gehienak D ereduan matrikulatuta daude.

haurrak

Erronkariko D ereduko haurretako batzuk

Dena den, haur horiek erronkarierako hitz gutxi jaso dute. Alabaina, inguru hartako persona heldu erdaldunek bertako euskarako hainbat hitz erabiltzen dute, euren gaztelanian barneratu zituztelako.

Zaraitzu ibarrera jo du ondoren Amonarrizek. Bederatzi udalerrik osatzen dute bailara, eta 1.500 pasa biztanle bizi da bertan. Zaraitzuera galdu zen, baina Erronkaribarren bezala, inguru horretan ere euskarak bizirik jarraitzen du. Hiztun gehixeago dago, euskara hamarkada batzuk gehiagoz mantentzea lortu baitzuten, eta bertako biztanleek hango euskalkiko hainbat ele gordetzen dute oraindik.

gartxot

‘Gartxot’ filmeko irudi bat

Itzaltzu herri txikia da, Gartxoten kondairari esker da ezaguna, batik bat. Biztanle gutxi dira, baina bertako lau umeak euskal hiztunak dira. Haiek dira azken 100 urteetan jaio diren lehen euskaldunak.

Zaraitzuko txokoez gozatu ostean, Aezkoara jo du Kikek. Bederatzi udalerrik osatzen dute Ibarra, eta biztanleak ez dira milara iristen. Baina ibar horrek badu berezitasun bat: Erronkarin eta Zaraitzun ez bezala, ibar honetan aetzek euskara bizirik mantendu dute. Oraindik badira aezkeraz egiten duten zaharrak, baita hauen ahotik ibarreko euskara berezia ikasi duten gazteak ere.

xamar

Juan Karlos Etxegoien, ‘Xamar’

Juan Karlos Etxegoien Xamar irakaslearen iritziz, agian, Erronkaribar eta Zaraitzu izan direlako erdararen mugak “atxiki diote euskarari hobeki” bertan, beste bi bailaren babesean, alegia. Dena den, aezkera mantentzeko lan egin beharra dago, eta horretan dihardu Zerika taldeak. Euskal hiztun gehienak adinekoak dira, eta Ion Retegi taldeko kidearen hitzetan, zahar haiekin biltzen dira, “gazteengan arrasto bat gelditzeko”. Izan ere, ezinbestekoa da eragin hori izatea euskalkiak iraun dezan.

Euskal Herriaren sortaldean euskara lozorrotik ateratzen ari da, eta horren lekuko izan da ‘Tribuaren Berbak’. Ikusi saioa osorik EITB Nahieranen.