Monthly Archives: otsaila 2015

Otsailak 21, Ama-hizkuntzaren Nazioarteko Eguna

Ospatzeko eguna, inolako zalantzarik gabe. Zergatik? Ama-hizkuntzak babestu eta indartzeko eguna delako. Izan ere, ezinbestekoak ditugu aniztasun kulturala eta hezkuntza eleanitza bermatzeko. Azken finean, aberastasun iturri direlako.

Ama-hizkuntzei buruz hitz egiterakoan, ez da erraza definizioa zehaztea, interpretazio bat baino gehiago izan ditzakeelako edo eman diezaiokegulako. Zer da, hortaz, ama-hizkuntza? Amarengandik ikasitakoa, ikasitako lehena, gure burua identifikatzen duena, sarrien erabiltzen duguna… Konnotazioak ez dira gutxi, ez.

Askoren kasuan, euskarak betetzen ditu ama-hizkuntzaren aldaera horiek guztiak. Ba al zenekiten milioi bat euskal hiztun garela munduan? Dena den, hizkuntza hain “txikia” ez dugun arren, arriskuan daudenen artean sailkatu du UNESCO erakundeak. Munduan, beste 2.470 hizkuntza daude egoera berean.

Ama-hizkuntzaren nazioarteko egunaren helburuetako bat hizkuntza gutxituak indartu eta horien iraupena tinkotzea da. Horretarako, dantzak, poesiak, abestiak, antzerkia, ipuinak eta bestelako adierazpen kultural ugari antolatzen dituzte munduan barrena.

Egun batekin, ordea, ez da nahikoa, eta ezinbestekoa da egunero lanean jarraitzea. Gurean, esaterako, abenduaren 3an ospatzen dugu Euskararen Nazioarteko Eguna. Eusko Ikaskuntzak 1949an sortu zuenez gero, euskararen aldeko festa handiak izaten dira Euskal Herriko txoko askotan.

Pertsonaia bereziak ere baditugu. Nork ez du ‘Argitxo’ ezagutzen? Haurrek hainbeste maite duten iratxo txikiak ere lan aparta egiten du euskararen alde. Euskara dibertigarri egiten du, eta umeek maite dezaten lortzen du.

Atera dezagun Argitxoren kriseilua eta egin dezagun magia apur bat Euskararen alde!

Argazkia: Txomin Rezola

Argazkia: Txomin Rezola

Etxegarate ez; Etzegarate baizik

Elur eta eguraldi kontuak medio, ziur sarri entzun edo irakurri duzuela Etzegarate mendatearen inguruko aipamenen bat, azken egunotan. Gaur ere beste behin irakurriko duzue post honetan, baina behar den moduan. Zergatik diogun hori? Hona hemen, erantzuna: Euskaltzaindiako Onomastika batzordeak onartutakoaren arabera, Etzegarate hobetsi behar delako, eta, ez, ordea, Etxegarate. Azkenaldian badirudi gogoko duela Euskaltzaindiak aldaketen kontu hori, bai. Maren izenarekin ere ibili dira gora eta behera, mutil izena dela ondorioztatu duten arte.

Etzegarate mendatearen gaina

 

 

 

 

 

Aurrerantzean, beraz, Etzegarate erabili behar omen dugu. Ohitura aldatzea kostako zaio bati baino gehiagori. Erabakiaren oinarrian, Antonio Berasategi Lardizabal jaunak era ofizialean Etxegarate izena duen mendateari buruz idatzitako txostena dago. Idiazabalgo Udalak eskatuta dokumentua aztertu ostean, Etzegarate aldaera onartu du Euskaltzaindiak.

Txosten horretan ageri diren idatzizko testigantzak eta inguruko euskaldunen ebakerak kontuan izateaz gain, inguruko euskaldunek toponimia hori ahoz nola erabiltzen duten azpimarratu du Akademiak: Etzeaate eta Etzeate.

Antzinako idatzi horretan, era askotan ikusi daiteke idatzita: besteak beste, Ecegarate, Echegarate, Etcegarate, Etsegarate. Izan ere, gaztelaniak ez du euskarazko ‘tz’ fonema irudikatzeko ikurrik, eta horregatik sortu ziren hainbeste aldaera.

Kontuak kontu, arrazoiak soberan omen daude, eta erabakia garbia da: gogoan izan, hortaz, Etzegarate dela izen egokia!

Euskara eredu ere badelako!

Euskara bere txikitasunean handia da, eta beste hizkuntza gutxitu batzuentzat eredu dela erakustera etorri zaigu ‘Tribuaren berbak’ saioaren azken atala.

Eredu ere bagarelako” izenburupean emititu du ETB1ek aste honetako saioa. Euskara zenbait alorretan, eta zenbait lurralderentzat, erreferente dela erakutsi du, eta, horretarako, hainbat pertsonaren esperientziak eta iritzia bildu ditu Kike Amonarrizek.
tribu-garabide_1024x576

Garabide hizkuntza lankidetza egiten duen garapenerako Gobernuz Kanpoko Erakundea da. Maddi Iñarrak eta Ander Bolibarrek azaldu dute hizkuntza biziberritzeko planak egiten dituztela, batik bat, Hego Amerikan. Euren ustez, hizkuntza berreskurapena da Euskal Herriak munduarekin elkarbanatzeko duen esperientzia interesgarrienetako bat. Kolonbiarekin, Guatemalarekin, Ekuadorrekin eta Mexikorekin harreman iraunkorra dute, eta herrialde horietako hainbat komunitatek eredu hartzen dute Euskal Herria hezkuntza-ereduari, herrigintzari eta komunikabideei dagokionean.
tribu-egana_1024x576
Bertsolaritza oso gurea dugu, eta, garai batean hala pentsatzen bazen ere, ez da kantu inprobisatuen adibide bakarra munduan. Portugalen, Galizian, Kanaria Uharteetan, Bretainian eta Iberoamerikan, besteak beste, topa ditzakegu horren adibideak. Gainera, azken urteotan asko zabaldu eta indartu dira bertsolaritzak kantu inprobisatua lantzen duten beste herrialdeekin dituen harremanak. Andoni Egaña bertsolariaren hitzetan, ezagutu dituzten munduko beste kultura guztietan, hemen bezala, amaieratik hasten dira bertsoa eraikitzen. Aldiz, kultura gehienetan musika-tresnen laguntzaz inprobisatzen dutenez, bitxia egiten zaie gure bertsolariek “a capella” kantatzea. Alabaina, atzerrian, bertsogintzak berak baino gehiago, hemengo auto-antolatzeko moduak harritu du jendea gehien; hau da, Bertsolari Elkartea sortzeak, eta hark ikerketak, zabalpenean eta transmisioan egindako lanak.
tribu-korrika_1024x576
Korrika ere erreferente da euskararen sustapenean. Lau urtean behin Euskal Herria kilometroz kilometro zeharkatzen duen lasterketa herrikoia 19.enez abiatuko da martxoaren 19an. Asier Amondo arduradunak adierazi du Korrika badela “auzolanaren eta elkarlanaren adibide”, eta “horrek laguntzen gaitu ahalduntzen, alde batetik, eta, bestetik, euskahalduntzen”. Bestalde, nabarmendu du kanpoko beste hizkuntza gutxitu batzuentzat erreferentzia ere badela, eta munduan dituen beste “anai-arreba” txiki batzuk aipatu ditu: Correlingua (Galizia), Correllengua (Katalunia), Corsa per la lenga (Val D’Aran), Ar Redadeg (Bretainia), Ray yr laith (Gales) eta Rith (Irlanda).

AEK-ko koordinatzaile nagusi Mertxe Mugikak, Korrikaz beharrean, helduen euskalduntze-alfabetatzeaz hitz egin dio Kike Amonarrizi. Haren hitzetan, hemen daukatribu-mertxemugika_1024x576n dimentsioa ez dauka beste inon. Dena den, adierazi du Kataluniari “inbidiaz” begiratzen diola. Izan ere, bertan, heldu batek katalana ikastea erabakitzen duenean, lehen eta bigarren mailak doan dauzka; hori ez da gertatzen, aldiz, euskarara ekarrita. Instituzio nagusiek laguntzen badute ere, (“eta eskerrak!”), ez dago Kataluniaren pareko “doakotasunik”.

Saioaren amaieran, Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Politikarako sailburuorde Patxi Baztarrika eta Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbao elkarrizketatu ditu, elkarrekin, Amonarrizek.

Euskararen indarguneei dagokionez, Baztarrikak hezkuntza eta helduen euskalduntzea aipatu ditu, eta esan du “erreferente garela hizkuntza politika integralak ditugulako (hedabideetan, zerbitzu publikoetan, administrazioan, IKTetan, unibertsitatean…)”. Aitzitik, Bilbaok azpimarratu du euskalgintzatik zenbat proiektu sortu den, zenbat ekarpen egin zaion bai norbanakoak, bai espazioak euskalduntzeari. Nonbait, ez da ohikoa kanpoan eragileak, enpresak eta abar gai izatea komunean jartzeko euren printzipioak, eta ahots bakar batez hitz egitea.

tribu-baztarrika-bilbao_1024x576Ahulguneei buruz ere hitz egin dute. Kontseiluko idazkari nagusiak herritarrak aktibatzeko beharra aipatu du, eta azpimarratu du “euskaraz biziko den komunitate trinkoa” behar dugula, eta “norberak horren kontzientzia hartu” behar duela.
Baztarrikak, Hizkuntza Politikarako sailari dagokionez, onartu du asko dagoela hobetzeko eta egiteko euskara biziberritzeko, baina gakoa dela “euskara erabiltzeko gai denak euskara erabiltzeko gogoa izatea, eta euskara erabiltzeko hautua egitea; azken batean, euskara euskaldunentzat erakargarri gertatzea”.

Horretarako, beharrezkoak dira gizartearen inplikazio aktiboa eta adostasun eta sozial zabala. Baztarrikak azpimarratu du “politika euskararen zerbitzura” behar dugula, eta ez “euskara politikaren zerbitzura”.

Amaitzeko, biek ahala biek aitortu dute bidea luzea dela. Eta horretarako, jakina, beharrezkoa da erakundeek eta eragileek norabide berean lan egitea.