Hileko artxiboak: urria 2014

XX. mendeko gerrek atzerakada ekarri zuten Ipar Euskal Herriko euskaran

Gerrateek, batik bat XX. mendeko bi gerra handiek euskararekin izan duten harremana aztertu du aste honetan ‘Tribuaren Berbak‘ ETB1eko saioak. Ipar Euskal Herria bete betean harrapatu zuten I. Mundu Gerrak eta II. Mundu Gerrak. Eta adituek diotenek, biek izan zuten eragina euskararen atzeratzean.

Eneko Bidegatin Tribuaren Berbak blogean

Eneko Bidegatin Tribuaren Berbak blogean

Eneko Bidegain Mondragon Unibertsitateko irakasleari galdetu dio honi buruz Kike Amonarrizek. Enekoren iritziz, I. Mundu Gerran nabaria izan zen euskararen atzeratzea, baina ez lehenengoak ez bigarren gerrak ez ziren atzeratze horren hasiera edota amaiera izan; atzeratze prozesu horren erdian gertatu ziren gerrak. Izan ere, I. Mundu Gerra hasi baino 50 urte lehenago Frantziako estatua jabetu zen mugetan zeuden lurraldeetan biztanleriaren zati handi batek ez zuela frantsesa hitz egiten. Horri buelta emateko, eskoletan frantses hizkuntzaren eta frantses aberriaren aldeko ideologia aldaketa bultzatzen hasi ziren.

Xipri Alberbide

Xipri Alberbide

Eta Mundu Gerrak iritsi zirenean, Ipar Euskal Herriko biztanleek, Frantziako beste herri batzuetako kideekin batera, etsai bakarra zuten: alemaniarrak. Elkarrekin borroka egiten zuten, anaiak bezala, etsaiaren aurka. Beraz, eskoletatik zetorren frantses aberriaren aldeko ideologia hura, odolaren poderioz indartu egin zen. Hala kontatu diote Kike Amonarrizi bai Enekok berak, baita Xipri Alberbidek, II. Mundu Gerra bizi izan zuen idazleak.

Euskara gerren ondorioz kaltetua izan bazen ere, gure hizkuntza guk uste baino gehiago erabili zuten gerra haietan. Ba al zenekiten AEBetako armadak aginduak emateko euskara erabili zuela?

Josu Chueca

Josu Chueca

Josu Chueca EHUko irakaslearen hitzetan, II. Mundu Gerran, Asiako frontean kontsigna batzuk euskaraz ematen zirela jakinarazi digu ETB1eko saioan. Denok badakigu AEBetan Euskal Herritik joandako etorkin ugari dagoela. Horietako batzuen semeak AEBetako armadan sartu ziren eta haietako bati egokia iruditu zitzaion aginduak euskaraz eta kode izkutuen bidez ematea. “Egon arretaz egunari” esaldiak, adibidez, Guadalcanal-eko batailari hasiera eman zion.

Garai hartan kazetaritza ere egin zen euskaraz. I. Mundu Gerran ‘Eskualduna’ izeneko aldizkari bat zabaltzen zen Ipar Euskal Herrian; ia osorik euskaraz idatzita zegoen eta aliatuen aldeko, Frantses estatuaren aldeko, ideologia zabaltzen zuen.

II. Mundu Gerran ere izen bereko beste aldizkari bat zegoela jakinarazi digu Josu Chueca EHUko irakasleak. ‘Eskualduna’-k eskuin muturreko ideologia zabaltzen omen zuen, euskara hutsean, eta alemaniarrek ez zuten inolako arazorik ikusi aldizkari hartan, argitaratzen utzi zuten. Ondoren, aliatuek gerra irabazi zutenean itxi zen.

Marc Armspach komikigilea

Marc Armspach komikigilea

Gerra inspirazio iturri izan daitekeela ere erakutsi digu ‘Tribuaren Berbak’ saioak. Marc Armspach Marko komikigileak gerra protagonista duen Les Godillots lana erakutsi digu.

Eta azkenik, gaur egungo gerretako kazetaritza ezagutze aldera, Andoni Lubaki argazki-kazetari zumarragarrarekin hitz egin du Kike Amonarrizek. Hainbat gerra ikusi eta jaso ditu bere argazkietan. Berria eta Gara euskal egunkarietan zein kanpoko beste medio batzuetan agertzen dira eta Chris Hondros saria ere irabazi izan du egindako lanarekin.

Bere esperientzia kontatzeaz gainera, gaur egungo argazkilaritza-kazetaritza Euskal Herrian sortu zela jakin dugu. Gerra Zibilean David Seymourrek Elgetako lubakietan ateratako argazkiak berehala bidali eta argitaratzen baitziren.

Ikusi EiTB Nahieranen saioa osorik:

 

Ez dakizula azterketan zer erantzun? Bota bertsoa!

Beti ematen digu lotsa azterketa zuri uztea. Ikasle askori gertatzen zaion arazoa da hori, baina horren aurrean badira euren irudimena martxan jartzen duten ikasleak. Horietako batekin egin dugu topo egunotan sarean. Hain zuzen ere, matematikako azterketa bateko galdera bati zer erantzun jakin ez, eta bertso batekin harritu du gazteak irakaslea. Mundiala!!!

Gaindituko ote zuen azterketa?

Zergatik da garrantzitsua euskara?

‘Tribuaren Berbak’ ETB1eko saioak bigarren denboraldia abiatu du eta lehen atala izan dugu igande honetan ikusgai. Joan den denboraldian euskarari buruzko hainbat istorio ezagutu genituen; besteak beste, 7.000 milioi pertsona baino gehiago bizi direla munduan eta gizakiok 7.000 hizkuntza inguru hitz egiten ditugula. Halaber, euskara ardatz hartuta, Euskal Herriko izkina eta bazter guztiak arakatu genituen.

Bada, euskararekin loturiko kontu berriekin itzuli da orain Kike Amonarriz. Hasteko, ‘Zergatik da  garrantzitsua euskara?’ Galdera horretatik abiatuta ekin dio lehen saioari. Askoren ustetan hobe litzateke munduan hizkuntza bakarra izatea; izan ere, horrela, ziurrenik, hobeto ulertuko ginateke.

Herritarren iritzia jasotzen

Herritarren iritzia jasotzen

Munduan hizkuntza bakarra izatea, onerako edo txarrerako izango litzatekeen jakin nahi izan du Kike Amonarrizek eta kalean galdetuta, denetariko erantzunak jaso ditu. Aspergarria izango litzatekeela diote batzuk; beste batzuen ustez, ordea, horixe litzateke egoera perfektua.

Ta, hizkuntzak loreengatik aldatuko bagenitu? Hau da, zein lore aukeratuko zenukete munduko lore bakarra izateko? Azken batean, lore guztiek funtzio bera betetzen dute. Orduan, zertarako behar ditugu horrenbeste lore desberdin?

Belen Uranga, soziologoa

Belen Uranga, soziologoa

Loreak inguruan dituztela elkartu dira Belen Uranga soziologoa eta Kike Amonarriz. Testuinguru horretan azaldu du Urangak hizkuntza ekologikoa izeneko kontzeptua, hau da, hizkuntza guztien iraunkortasuna lortu nahian, hizkuntza ikuspegi ekologikotik ikustea. Hortaz, hizkuntza baten ekosistema hizkuntz komunitatea bera dela azaldu du Urangak, datozen belaunaldientzat hizkuntza hori interesgarria eta erabilgarria izatea eragingo den komunitatea, hain zuzen ere. Bestetik, hizkuntz aniztasunaren garrantzia azpimarratu du Urangak eta, halaber, hizkuntza bi edo hiru bakarrik izateak, maila sozialean zein kulturalean pobrezia handia ekarriko lukeela nabarmendu du. Azkenik, Urangaren esanetan, ‘gaurko euskaldunok dugun eginkizun etikoa ondorengoei euskara transmititzea da’.

Esparru ezberdinetan arakatuz

Esparru ezberdinetan arakatuz

Handik, lau esparru ezberdinetako tribukideengana jo du ‘Tribuaren berbak’ saioko lan taldeak, esparru horietan euskarak duen garrantzia zein den azaltzeko. Batetik, Juan Garaño eta Joxe Mari Goenaga zinemagileen ustetan euskara garrantzitsua da zinemagintzan, errealitate euskaldun batentzako fikzio euskaldun bat ere behar delako. Bestetik, Santi Agirregoikoa Elay Taldeko zuzendari orokorraren hitzetan, euren lantokian euskara dute laneko hizkuntza nagusia. Halaber, Usurbilgo DYAko lan taldearentzat ere garrantzitsua da euskara, izan ere, jendea ondoen euskaraz adierazten da eta larrialdi kasuetan ezinbestekoa da elkar ondo komunikatzea. Azkenik, Haizea Barcenilla arte komisarioak azaldutakoaren arabera, arte munduan euskara gero eta garrantzitsuagoa da, gizartea bera geroz eta euskaldunagoa delako.

Amaia Antero, soziolinguista

Amaia Antero, soziolinguista

Jendeak euskarari zergatik ematen dion garrantzia argitze aldera, Amaia Antero soziolinguistarekin elkartu da Kike Amonarriz. Haren esanetan, arrazoi batzuk praktikoak izango diren arren (lanpostu bat lortzeko, seme-alabekin hitz egiteko, etab.), beste askorentzat pentsatzeko, sentitzeko eta hori besteei komunikatzeko hizkuntzarik kuttunena da euskara. Bada, arrazoi intimo horiek dira garrantzitsuenak. Gainera, Anterok azpimarratu duenez, hizkuntz komunitate orok dauka duintasunez bizitzeko eskubidea eta, hizkuntzak identitate indibiduala eta kolektiboa eraikitzen laguntzen digu.

Jon Landaburu hizkuntzalaria, Kolonbiatik

Jon Landaburu hizkuntzalaria, Kolonbiatik

Kolonbiara ere egin du jauzi ‘Tribuaren berbak’ saioko lan taldeak, izan ere, Kolonbia aniztasun gehien biltzen duen munduko herrialdeetako bat da, baita hizkuntzari dagokionez ere. Jon Landaburu hizkuntzalariak 40 urtetik gora egin ditu hizkuntza indigenak ikertzen, eta Kolonbiatik bertatik jakinarazi digunez, herrialdean inguru oso ezberdinak izateak eragina du hizkuntz aniztasunean. Landabururen hitzetan, ‘herri baten memoria eta sentsibilitatea da hizkuntza’.

Marie Wilcox wukchumni hizkuntzari geratzen zaion azken hiztuna da. Charlie Mungulda amurdag hizkuntzaz komunikatzeko gai den azkenekoa den bezala. Eta Cristina Calderón yagánez egiten dakien azken hiztuna da. Tamalez, oso hiztun gutxi dituzten hizkuntza asko daude eta bi astean behin horietako bat betiko galtzen dugu. Eta berekin batera mundua ulertzeko modu berezi bat.

Bernardo Atxagaren iritzia jasoz

Bernardo Atxagaren iritzia jasoz

Bernardo Atxaga idazlearekin izan du hurrengo hitzordua Kike Amonarrizek. Atxagarentzat, ikasbide bat izan da euskara, asko ikasi baitu munduari buruz. Halaber, euskara lanerako bere etxea izan dela azpimaratu du Atxagak eta, bere ustetan, erderaz idatzita, ez litzateke euskaraz halako ondo arituko.

Hizkuntza guztiak dira garrantzitsuak beren hiztunentzat eta gizateriaren aniztasunarentzat: euskara, ingelesa edo yagana izan. Eta guztion lana da euren zainketaz eta bizirauteaz arduratzea. Hurrengo astean gehiago, ‘Tribuaren berbak’ saioaren denboraldi berriko bigarren atalean. Bitartean ondo izan eta hobeto bizi!

Osatu bertsoa eta irabazi ‘Pankreas’ antzezlana ikusteko sarrerak!

Jolas batekin gatoz gaurkoan… hortaz, jarri zuen irudimena martxan!! Datorren urriaren 23an eta 24an “PANKREAS” bertsoz idatzitako tragikomedia Bilboko Campos Eliseos antzokira helduko da eta bertara DOAN joateko aukera duzue, baina aurretik, jolas egin beharko duzue. Bertso baten hasiera eman eta zuek bertsoa amaitu beharko duzue. Urriaren 21eko goizera arte duzue zeuen iruzkinak Euskararen blogean uzteko aukera. Egun horretan bertan, eguerdian zozketa egingo dugu eta bi sarrera bikoitzak norentzat izango diren jakitera emango dugu. Animatu!!! Patxo Telleriak berak bidali digu bertsoa eta hemen duzue pista bat: erromantze bat da, lehen puntua rima librea da eta, bigarrena berriz, asonantea.

Hauxe da amaitu beharreko bertsoa:

“Bildurra sobera daukat
edo ausardia motza,
Prest egon behar nuke
baina adorea falta zait.
Garbi neukala uste nuen,
eta oker nintzen nonbait.
Ezin duzu imajinatu
….

Oraingoan ere muga guztiak gainditu ditu Patxo Telleria aktore eta antzerkigile bilbotarrak, eta bertsoak idazteari ekin dio. Jokin Oregik zuzenduriko lan honetan Patxo Telleria berak, Mikel Martinezek eta Joseba Apaolak egiten dituzte aktore lanak.

Foto: eitbcom

Foto: eitbcom

Bertso idatziriko lehenengo tragikomedia da TARTEAN antzerki taldeak ekoitzi duen hau, eta hiru lagunen istoria kontatzen du. Lehenak pankreas transplante baten premia larria du. Bigarrenak, suizidatu egin nahi du Alzheimerrari izkin egiteko eta, hirugarrenak, proposamen bat egingo dio bigarrenari: suizidioaren epea aurreratzea, lehenengoari bere pankreasa emateko.
Hortik aurrera ezustekoak izango dira, baina ez dugu gehiago aurreratuko.

Parte hartu eta ikusi doan antzezlana!!!

Euskara hutsezko komunikabide berria jaio da Hego Uriben

Basaurin euskara hutsezko komunikabide berria sortu dute dagoeneko: Geuria. Hego Uribe eskualdeko (Galdakao, Arrigorriaga, Etxebarri eta Zaratamo) gaiekin osatutako argitalpena da eta bi euskarritan lan egingo du: hilero argitaratuko den aldizkarian eta atari digitalean, geuria.net. Lehen alea kalean dago jada bertan lau atal nabarmendu daitezke: Herriak, Iritziak, Agenda eta Aisia. Berezitasun modura, kontrazalean portada ilustratua izango du Geuriak.

“Euskaldunentzat gertuko tresna izan behar du komunikabideak, auzotarrek erabili behar dute, eta, horretarako, erakargarria eta kalitatezkoa izan behar duela uste dugu”, adierazi dute arduradunek aurkezpenean. Horretarako, aurretik ibilbide berdina egin dutenen lorpenak eta akatsak ezagutzen saiatu dira baina “langileon esku dago egunerokoan jardutea, baina guztion laguntza beharrezkoa da urteetan luze irauteko”, azaldu du Jon Villapun Geuriako zuzendariak.

Lehen aleko azala. Argazkia: geuria.net

Lehen aleko azala. Argazkia: geuria.net

Nola banatuko da aldizkaria? Basaurin jaio den arren, eskuladeko izaera du egitasmoak eta hurrengo hilabeteetan hedatzea dute helburu. Aldizkaria Basaurin, Galdakaon, Arrigorriagan, Etxebarrin eta Zaratamon bananduko da. Hilero 10.000 ale banatuko dira eta hasiera batean, herri guztietako udaletxeetan eskuragai egongo da, baita Basauriko kultur etxe, eskola, euskaltegi eta beste leku publikoetan ere.

Nork idatzi dezake Geuria aldizkarian? Komunikabideak jendearen parte hartzea sustatu nahi du, “askotariko iritzi eta ekarpenekin hedabide aberatsagoa izango baitugu eskuartean”, esan dute arduradunek. Beraz, euskaraz dakien edozein herritarra parte har dezake egitasmo honetan.

Nola proposatu daiteke gairen bat? Bi langilek osatzen dute egitasmoaren enborra, baina hilero erredakzio bilerak deituko dituzte. Kolaboratzaileez gain, zerbait esateko duten herritarrak ere gerturatu daitezke, bertan gaiak proposatu eta horrela, gai zerrenda osatuko da. Bilerez gain, ohiko bideak ireki dituzte herritarren iritziak jasotzeko, hala nola, helbide elektronikoa (info@geuria.net) eta telefono zenbakia (94 440 66 92).

HEGO URIBEKO EUSKALDUNON DATU BASEA

Eskualdeko euskaldunengana zuzenean jo nahi du Geuriak, eta helburua lortzeko lehen pausoa Hego Uribeko euskaldunen datu basea sortzea da. Horrela, izena ematen dutenei etxera zuzenean bidaliko zaie aldizkari hilero. Interesatuek izen-abizenak, helbide elektronikoa, etxeko helbidea eta telefono zenbakia bidali beharko dituzte info@geuria.net helbidera.

Aldizkariaren aurkezpena. Argazkia: Geuria

Aldizkariaren aurkezpena. Argazkia: Geuria

 

 

Bortzirietako hizkera azterketan parte hartu nahi al duzu?

Arantza, Igantzi, Lesaka, Etxalar eta Bera herriek osatzen dute Nafarroako Mendialdeko Bortziriak. Bidasoaren ibaiaren bi bazterretan kokaturik daude eta berde koloreko paisaia da nagusi zonaldean. Mankomunitateak Bortzirietako hizkeraren ezaugarriak biltzen eta aztertzen hasi nahi du, eta hiztegia ere osatu nahi du. Euskararen blog honek gure hikuntza indartzearen eta normalizatzearen alde lan egiten duen lan orori egiten dio tartea, eta lan hau aurrera ateratzeko laguntza eskatu dutenez, guk ere keinu bat egin nahi izan diegu. Azkerteka horren parte izan nahi al duzu? 🙂

Argazkia: Isidro Etxeberria

Argazkia: Isidro Etxeberria

Bortzirietan euskararen normalizazioaren alde lan egiten duen Mankomunitatetik azaldu dutenez, hasiera batean ezaugarriak biltzen eta aztertzen arituko dira, eta ondotik, egindako lana argitaratu eta ezagutzera emango dute. Lan hori auzolanean egin nahi dute, eta horretarako prest direnenen zerrendatxoa osatu nahian dabiltza.

Hori dela eta, lan horretan aritzeko interesa eta gogoa duen jendea topatzeko laguntza eskatu dute; filologoak, euskara irakasleak edota besterik gabe gisa honetako lanak gustuko dituzten herritarren bila dabiltza.

Ezagutzen al duzue bortzirietako hizketa aztertzeko taldean parte hartu nahi duen iñor? Horrela bada, mankomunitatearekin harremanetan jartzeko zenbait bide dituzue jarraian: alde batetik telefono zenbaki bat (948 63 41 25) eta, bestetik, e-posta: euskara@bortziriak.org. Ahal izatera, urriaren 3a baino lehen jarri harremanetan.

Egin dezagun auzolanean euskararen alde lan!