Monthly Archives: ekaina 2013

Euskararen jatorriari buruzko teoriak. Nondik gatoz?

Zein da euskararen jatorria? Galdera hau maiz entzun badugu ere, erantzun zehatzik gabeko galdera da. Badakigu euskara, euskaldunon hizkuntza dela, bere sustraiak, ordea, ezezagunak dira, ez baitago hizkuntza hau barne hartzen duen talde semantikorik ezta ezaugarri komunik ere. Hori bai, historian zehar teoria ugari egon dira euskararen jatorriaren inguruan, eta gaur, horiei begirada bat emango diegu, elkar argitaletxearen argitalpen batean oinarrituta.

Euskaraz aurkituriko lehendabiziko hitzak. Foto: elkarargitaletxea.com

Euskaraz aurkituriko lehendabiziko hitzak. Foto: elkarargitaletxea.com

EUSKAL IBERIAR TEORIA

Teoria honen arabera, euskara da Iberiar Penintsulan mintzatzen ziren hizkuntzek utzi duten aztarna bakarra. Hipotesi honen arabera, euskara eta iberiarra hizkuntza bera ziren. Antzekotasunak ez dira handiak, baina hainbat hizkuntzalarik eta idazlek bat egin dute urteetan zehar teoria honekin.

Hemen adibide batzuk:

Iberiera     Euskara
Bios            Bihotza
Bizcar         Bizkar

HIZKUNTZA AFRIKARRAREN TEORIA

Afrikako hizkuntza batzuek euskararekin harremana? Schuchardt eta Mukarovskyren ustez,  bai. Hala ere, eta berberearen eta euskararen artean antzekotasun lexikoak badaude ere, ez dira nahikoa bi hizkuntza horien arteko jatorria bera izan dela frogatzeko. Duela gutxi, Maliko Dogon hizkuntza euskararekin konparatu zuten.

Hemen adibide batzuk:

Berbenerea       Euskara
Akir                    Aker
Nekk                  Ni, nik
Adar                  Adar (Berberez belaun edo oin esan nahi du)

MEDITERRANEOKO HIZKUNTZA PRE-INDOEUROPARREN TEORIA 

Teoria hau hizkuntza pre-indoeuroparrek erro berbera zutela dioen ideian oinarritzen da, eta euskara, berriz, Mediterraneo arroko hizkuntza batzuen artetik bizirik iraun duen azkena dela diote. Francesco Ribezzo hizkuntzalaria izan da teoria honen bultzatzailea, eta honen aburuz, hizkuntza indoeuroparrak baino lehen, hizkuntza nagusi bat zegoen. Hizkuntza horretatik beste hizkuntza batzuk sortu ziren, tartean, euskara. Gerora esan izan da, ordea, hurbiltasun geografikoak ahalbidetzen dituen antzekotasun xumeak direla.

KAUKASOKO HIZKUNTZEN TEORIA

Errusiarrak eta georgiarrak izan ziren, batez ere, teoria honen aldekoak. René Lafonek euskararen eta kaukasoren hizkuntzen artean 35 korrespondentzia topatu zituen. Geroago Mitxelenak egiaztatu zuen bazegoela antzekotasunik, adibidez, kasu ergatiboaren (nork) erabileran, aditzen pertsonaren pluraltasunean eta nekazaritzarekin eta abeltzaintzarekin loturiko zenbait hitzetan. Batez ere, georgierarekin du antzekotasun handiena.

Hemen adibide batzuk:

Georgiera       Euskara
Zari                   Zara
Gw                    Gu
Ezer                  Eder

Zuk, entzun al duzu beste teoriarik? 🙂  Horrela bada, euskaldunok gustora hartuko ditugu zure ekarpena. Jatorriak jatorri, euskaldunok euskaraz egiten jarraituko dugu, gaur bihar eta beti!!  GORA GURE HIZKUNTZA!!! 

Gaztelaniaz erabiltzen diren euskarazko hitzak: txirrista edo goitibehera

gaztela-euskaraEguzkia bere kobazulotik ateratzearekin batera, umorea itzuli zaigu. Euskaldunok euskarakadak egiten ditugula gauza jakina da. Bada, ordea, oraindik aztertu ez dugun fenomeno bat, gaztelania erabiltzen dutenek ere euskarazko hitzak euren esaldietan sartzen baitituzte.

Euskarak badu beraz eragina beste hizkuntza batzuetan, gaztelania, kasu.  Ez al duzue sekula entzun… “¿Bajamos por la txirrista? edo ¡Vaya gaupasa ha hecho mi hijo!“ bezalako esamoldeak? Norbaitek badaki nola esaten den “gaupasa” hitza gaztelaniaz? 🙂

Gaztelaniaz erabiltzen diren euskarazko hitzen zerrenda

SIRIMIRI Adibidea: “Hace sirimiri, mejor que cojas un paraguas o un chubasquero”.

GOXO Adibidea: “Ponte ese jersey que es muy goxo “.

GAUPASA Adibidea: “Claro, después de la gaupasa que te has pegado, ahora sin ganas de comer. Ya espabilarás”.

MUGA Adibidea: “Hemos pasado por la muga a eso de las 20:45”.

ZURITO Adibidea: “¿Me sacas un zurito y unas aceitunas, por favor?”.

TXIRRISTA Adibidea: “Ama, vamos al parque que Aitor quiere bajar por la txirrista”.

LARRI Adibidea: “Estoy larri, creo que lo mejor va a ser irme a casa”.

GOTIBEHERA Adibidea: “En fiestas de Bilbao ya no hay bajada de gotibeheras”.

HAMAIKETAKO Adibidea: “Ya hemos andado bastante. Vamos a comer el hamaiketako y luego seguimos con el paseo”.

SAGARDOTEGI Adibidea: “Esta noche nos vamos de sagardotegi”.

XELEBRE Adibidea: “Si, ya sabes de quién hablo, ese que vimos en Donostia que era un poco xelebre”.

ATERPE Adibidea: “Ha empezado a llover, mejor que esperemos en este aterpe”.

JAIA Adibidea: “Esta noche vamos a hacer jaia”.

TXIKI Adibidea: “No puede comer eso, todavía es muy txiki”.

AFARIMERIENDA Adibidea: “Si queréis quedamos mañana para hacer una afarimerienda”.

Ziur gehiago ere badirela, beraz, betiko legez, zuen ekarpenak ongietorriak izango dira zerrenda hau osatzeko. Bitartean, pozik bizi, gozatu eguraldiaz eta bizi euskaraz!!! 🙂